Zak Zerne I Kineski Svet

Radosav Pušić

Žak Žerne
i kineski svet

Kada je pre više od četrdeset godina, jedan od najvećih poznavalaca Kine svog vremena, Rene Etiambl (Filozofski Istok, Konfucije, Poznajemo li Kinu, Jezuiti u Kini, itd.) pozvao studente na Sorboni da uče kineski, «taj govor koji će uskoro biti jezik jedne milijarde ljudi» i kada je otvoreno apelovao da «od sada kineski postane, pored ruskog, jedan od naših drugih jezika», većina francuskih studenata ga je opisala kao čudaka koji od njih traži tako «besmislene» stvari. Pa i kada je rekao da će ta zemlja koju su više od sto godina «eksploatisali naši trgovci, ponižavali naši vojnici, ismevali naši pustolovi, ako bude mira, postati daleko najveća sila na svetu», njegov glas je ostao nezapažen. Razložnost svojih ubeđenja Etiambl je temeljio u poznavanju istorije kineske civilizacije i njene kulturne matrice.
Sumnjam da bi ga danas proglasili «čudakom», a poslednje što bi uradili je da njegov apel i savet opišu kao «besmislen». Osnovni razlog za tu promenu stava svakako treba tražiti u kineskom «ekonomskom čudu». Iako kineska ekonomija nije jedina ekonomija u razvoju koja krupnim koracima stupa na svetsku pozornicu današnjice (tu su i ekonomije Indije, Brazila i Rusije), ipak je njen udeo u globalnom porastu bruto domaćeg proizvoda od 2000. godine skoro dvostruko veći od ostale tri ekonomije zajedno. Otvorenost njene ekonomije prati politiku kineskih reformi i otvo-renosti prema svetu. Najpresudniji uticaj Kine na svetsku ekonomiju, kako to tvrde stručnjaci, ogleda se u promenama relativnih cena i prihoda. Odnosno, ne samo da cene robe koju Kina izvozi padaju, već cene robe koju Kina uvozi rastu, pogotovo nafte i sirovina. Kina je postala najveći svetski potrošač sirovina kao što su aluminijum, čelik, bakar, ugalj i drugi najveći potrošač nafte (iza SAD), tako da promene u kineskoj potražnji imaju veliki uticaj na svetske cene i ekonomska kretanja. Sa druge strane, Kina je tokom 2004, recimo, bila najveći kupac obveznica američkog trezora, tako da se na taj način polako urušava američka suverenost nad sopstvenom valutom. Ako se sve to ima na umu, onda je jasno da se o svetskoj monetarnoj politici odlučuje u Pekingu isto toliko koliko i u Vašingtonu.
Iako ekonomski eksperti bacaju izvesno svetlo na modernu Kinu, mi danas sem bledih predstava i davno ponuđenih klišea, gotovo i da ne po-znajemo njen svet.
Jedan od nesumnjivo najuglednijih i naj-uticajnijih sinologa današnjice, francuski naučnik Žak Žerne je izraziti predstavnik francuske škole kineskih studija. Rođen je 22.12.1921. godine u Alžiru. Fakultet završava 1942. godine, stekavši visoko obrazovanje iz klasične književnosti. Po okončanju Drugog svetskog rata posvetio se kineskim studijama. Prvo je 1945-1947. godine u Parizu u Nacionalnoj školi za žive orijentalne jezike učio kineski jezik. 1 Diplomirao je 1948. godine. Potom odlazi u Vijetnam (1949-1950), u Hanoj u Francusku školu za dalekoistočne studije i postaje učenik čuvenog francuskog sinologa Pol Demievla. U Hanoju provodi dve godine. Putuje u Japan i Kinu u tzv. naučne i stručne posete. U periodu od 1951-1955. radi u Državnom naučno-istraživačkom institutu u svojstvu asistenta-istra-živača. Doktorsku tezu piše 1952. godine, odabravši temu «Ekonomska politika u kineskim budističkim hramovima od 5. do 10.veka» (ovo delo je prevedeno na kineski 1987. godine). Od 1955. do 1976. godine bio je mentor brojnim istraživačima «kineskih svetova», a od 1957. do 1969. godine predaje na Pariskom Univerzitetu za književnost. Docent postaje 1959. godine, a nešto kasnije dobija i zvanje profesora. Od 1969. do 1973. godine predaje kinesku civilizaciju i bavi se istraživačkim radom na polju kineske civilizacije i istočnoazijskih jezika. U periodu od 1972. do 1992. godine drži predavanja iz kineske civili-zacije, obrađujući veliki spektar tema iz kineske kulture i društva. 2
Od 1977. godine on slovi za vodećeg fran-cuskog stručnjaka za pitanja dalekoistočnih stu-dija. U penziju odlazi 1992. godine.
Za Žak Žernea se može reći da je nastavljač stare francuske tradicije izučavanja Kine koja je započela sa jezuitskom misijom pod protek-toratom francuskog kralja. 3
Značaj francuske sinološke škole za osnivanje naučne evropske sinološke orijentacije je nemerljiv. 4 Dovoljno je osvrnuti se na pisma koja je poznati ruski sinolog Alekseev (1881-1951) pisao E. Šavaneu i P. Peliou 5 , i videti da se razdoblje od 1905. do 1937. određuje kao ključno za oblikovanje naučnih kineskih studija na Zapadu. Tu se, kako Alekseev ističe, prešlo od «skepticizma stare univerzitetske nauke ka preduzimanju živih istraživanja». Kao začetnike ovakvog pravca istraživanja on pominje francuske sinologe Šavanea, Remizu i Žiliena, koji su izmenili bitno pristup prevodu i interpretaciji kineskih tekstova, uvodeći nove metodolaške smernice u sinološka istraživanja. Ovde se prevashodno misli na is-crpnu komentatorsku praksu i na mnogo veće okretanje komparativnoj metodi. Tako se po-stepeno oblikovao naučni koncept francuskih sinoloških studija koje su bitno uticale na sve sinološke škole svog vremena.
Važno je istaći da je Žak Žerne upravo na ovim temeljima gradio svoj odnos prema kineskom kulturnom nasleđu, civilizacijskom susretanju, prožimanju i sukobljavanju. «Ekonomska poli-tika u kineskim budističkim hramovima od 5. do 10. veka» je najbolji pokazatelj njegovog istra-živačkog dara. Na osnovu kineskih izvora, budističkih indijskih spisa, spisa otkrivenih u Dunhuangu i knjiga na tibetanskom jeziku, Žerne je istraživao ekonomske prilike Severno-južnih dinastija i Pet dinastija. Novina je da je ekonomske prilike u budističkim manastirima posmatrao ne kao odvojene fenomene, već ih je stavio u veoma široki kontekst ondašnjih kineskih prilika. Naravno, on je pored izvornih spisa, zapisa na spomenicima i dostupnih dokumenta koristio i bogatu zbirku Pola Pelioa. U svoju studiju uključio je i rezultate poznatih kineskih i japanskih naučnika onog vremena. Ova knjiga je ponela izuzetno dobre kritike, i ubrzo je visoko vrednovana i u svetskim sinološkim krugovima. 6
Pored istraživanja kineske književnosti, Žak Žerne je obratio posebnu pažnju i na ekonomske prilike dinastija Sung i Juen. Tom prilikom je dotakao teme koje drugi istraživači nisu posebno razmatrali, to su: grad, društvo, odevanje, hrana, stanovanje, običaji, praznici, svetkovine tokom godišnjih doba, astrološki i astronomski feno-meni, kremacija, transport, putne mreže Kine, itd.
Knjiga Kineski svet je u relativno kratkom vremenskom periodu prevedena na brojne svetske jezike (engleski, rumunski, italijanski, korejski, holandski, nemački, itd.). Sama knjiga je pisana od 1964. do 1972. godine. Kritičari su, uz brojne druge pohvale, govorili da je to prva kompletna istorija Kine na zapadnim jezicima. Na engleskom i nemačkom jeziku, knjiga je doživela brojna izdanja. U Francuskoj je u godini kada je objavljena ponela nagradu za najuspešnije naučno delo (1972). U mnogim zemljama se ova knjiga koristila kao udžbenik. Njeno drugo dopunjeno i ispravljeno izdanje štampano je 1980. godine sa jednim novim poglavljem koje razmatra period vladavine Mao Cedunga. Knjiga je po treći put proširena sa poglavljem o Kini posle smrti Maoa i Kini osamdesetih godina 20. veka, i ponovo štampana 1990. godine. Kritičari najčešće kao glavnu osobinu ove knjige navode da ona obraća veliku pažnju na naučna i tehnička dostignuća kao glavne poluge promena u društvu, i da u centar bitnih dešavanja stavlja kulturnu razmenu Kine i drugih zemalja. Najbolji primer za tu vrstu «razmene, dijaloga» jeste odnos hrišćanskih misionara i kineskih mandarina. Međutim, ume-sto da taj «razgovor civilizacija» urodi novim plodovima, često se pretvarao u monolog i tragično nerazumevanje.
Tako Žerne ističe da su misionari verovali u večno prisutnog boga, u krštenje, u svetu vodicu i raspeće, u korenito suprotstvaljanje dobra i zla, i da su u Kinu došli sa dubokom verom da im je bog podario najdublju istinu koju dalje treba da šire. Nisu ni najmanje sumnjali da hrišćanstvo treba da odnese pobedu svuda u svetu. Za njih je ta pobeda morala biti apsolutna. Cilj im je bio da Kineze odvedu u večni raj, da ih oslobode od njihovih demona i đavola i da potvrde hrišćansku istinu. Na tom putu je nužno bilo kineske istine ukonponovati u hrišćanske. Ruđijeri i Riči (1583) su na samom početku veoma obazrivo nastupali. Kina je imala veoma jaku i razgranatu mrežu mandarina povezanu sa centrima ekonomske, političke i vojne moći. Riči je zato cenio da se prvo carska porodica i oni moraju pridobiti za hrišćansku stvar, pa da tek onda treba preobraćati običnog kineskog čoveka. Ali da bi se uspostavio dijalog sa elitnim slojevima kineskog društva, morao se prvo naučiti kineski jezik i ovladati kineskim klasičnim delima. Tako je nesvesno započeo proces «pokineženja» misionara. Neki jezuiti i misionari drugih redova cenili su da je takav razvoj događaja neprihvatljiv. Upravo na tim tačkama susretanja i razilaženja, Žerne poku-šava da rekonstruiše bitne momente civili-zacijskog dijaloga, kao i da pronađe razloge za obostrana nerazumevanja. Uočio je nedostatak onoga što nam tako često i danas nedostaje – komunikacije i tolerancije. Osnovni cilj misinara je bio da promene Kinu. Sa Zapadne strane se tražio način kako odstraniti kinesku religioznu veru, kako tekstovima pisanim na kineskom jeziku dati «hrišćanski i prozapadni» smisao, kako to umetnuti u misao Konfucija i tekstove njegovih sledbenika. Mešanje hrišćanskih i kon-fucijanskih tema, terminološko koketiranje, preplitanje konfucijanskih i hrišćanskih sadržaja, koliko je pomagalo da se «razume naša stvar», toliko je unosilo dodatnu zbrku. Da bi ostvarili cilj hristijanizacije Kine, zapadni učenjaci (uglavnom jezuiti) su postepeno ulazili sve dublje u kinesku kulturnu riznicu, progovarajući jezikom koji je Kina razumela. Ali što su dublje u nju uranjali, gubili su prepoznatljive orijentire. Sa kineske strane, prihvaćena su tehnička i naučna dostignuća Zapada, a sve drugo je bilo pre-oblikovano snagom kineske kulturne matrice, na isti način na koji suelitni slojevi kineskog društva nekada prihvatali i usvajali budizam. Sve je bilo obučeno u kineske haljine i obojeno kineskim bojama. Privid da se sa izvora zapadne kulture uči i da se usvajaju zapadna znanja, maniri i navike, ponekad je bio tako uverljiv da su mnogi poverovali u to. Svako je pričao svoju priču i svako je verovao da je nadmudrio drugu stranu i konačno pokazao superiornost svoje istine.

Žerne je u Kineskom svetu pokušao da pokaže kako je do toga došlo i zašto je misionarima bilo teško, gotovo nemoguće, da preobrate Kineze i Kinu. Sa druge strane Žerne je uspeo da rasvetli brojne predrasude koji su na Zapadu stvarani o Kini. Na jedan krajnje plastičan način, uz dekon-strukciju poznatih klišea i unapred formiranih sudova, on plete niti društvene i kulturne istorije Kine.
Na 400 godišnjicu dolaska Matea Ričija u Kinu (1551-1610), Žak Žerne je napisao knjigu Kina i hrišćanstvo, koja je odmah prevedena na itali-janski, engleski i kineski. I tu je Žerne dosledan sebi. On ne daje klasičan istorijski pregled misi-onarskog rada, već u pet poglavlja, među kojima su: religiozni pristup i pokineženje, religija i politika, kineski moral i hrišćanski moral, kinesko nebo i hrišćanski bog, daje svoju viziju susretanja zapadnog i kineskog sveta. Data je iscrpna analiza društvenih prilika kineskih dinastija Ming i Ćing, kao i detaljan opis kineskih i hrišćanskih pogleda na: istoriju, kulturu, politiku, filozofiju, etiku, itd. Žerne zaključuje da Kinezi mogu primiti hrišćansku veru i uspostaviti pozitivan odnos prema hrišćanstvu, ali da oni duboko ukorenjeni u svojoj kulturnoj matrici, nikada neće moći da postanu preobraćenici u hrišćanstvo na način kako bi to želeli kreatori ideje «hristijanizacije Kine». Evo šta na stranicama Kineskog sveta o «prozapadnoj Kini» kaže Žerne: «Ako je Kina postala „prozapadna“ poslednjih stotinak godina, ona je to učinila na sebi svoj-stven način, u skladu sa sopstvenim istorijskim iskustvom i načinom mišljenja. Strani uticaji su se tu uvek prelamali kroz prizmu kineske tra-dicije. Tako je bilo sa budizmom, kao i sa novinama koje su donosili evropski misionari od 1600. godine naovamo. Nedavna istraživanja su pokazala da su Kinezi, upoznavši se preko prvih jezuita s evropskom matematikom, bili podstak-nuti da ponovo otkriju matematičke principe izgubljene negde oko 14. veka i da kombinuju sopstvenu tradiciju s onim što donosi Evropa. Tako je sve do druge polovine 19. veka postojala kinesko-evropska matematika.»
Tokom 1994. godine, pojavila se još jedna njegova knjiga - zbirka njegovih radova u koju su sabrani tekstovi objavljivani od 1955. do 1992. godine. I ova knjiga je komponovana u pet celina: rasprave, politika i društvo, antropologija i reli-gija, načini mišljenja i pismo.
Očigledno je da Žerne svoju sliku o Kini gradi na prilično širokim temeljima poznavanja istorije kineske civilizacije. Međutim, ma koliko nastojao da obuhvati totalitet kineske stvarnosti, on u tom vrtložnom toku dinastičkih mena i zahvata, ima svoje favorite. Tako su prisutnije teme vezane za razvoj kineske poljoprivrede i misli s kraja dinastije Ming i početkom dinastije Ćing, pa zakonodavstvo dinastije Tang, istorija mišljenja dinastija Sung, Ming i Ćing, njihov obrazovni sistem, kineski budizam i transformacija hriš-ćanstva u Kini. Ličan odabir tema jeste izraz interesovanja istraživača, ali je i pokazatelj nje-govih prirodnih ograničenja. To se naprosto ne da izbeći. Zbirno ime za sve što je Žerne stvarao jeste «kineski svet». Čak mu i krajnje nenaklo-njeni kritičari moraju priznati sklonost ka otva-ranju novih istraživačkih polja, kao i nadahnutu i duboku analizu kineskih prilika.
Tragajući za načinima što boljeg razumevanja jugoistočne Azije i njenog sveta, on 1984. godine osniva istraživačku grupu «Grupa za istraživanje istorije naučno-tehničkih dostignuća Kine, Koreje i Japana». Na njenom čelu će biti od 1984. do oktobra 1992. godine. On je i jedan od glavnih pokretača projekta «Uzajamni uticaji politike i religije na Istoku i Zapadu od 17. do 18. veka, u svetlu kinesko-evropskih odnosa». On je okupio istraživače iz brojnih zemalja sveta.
Žak Žerne je uneo puno novina u istraživanje kineske civilizacije. Insistirajući na vezi i tesnom prožimanju politike, prava, tehnike, filozofije, ekonomije, kulture i običaja. On objektivnije, da-leko temeljnije i dublje prilazi kineskim sadr-žajima. Za njega kineski svet nije okoštala datost, već dinamična realnost kojoj treba pristupati obazrivo. Ništa nije onako kako se pokazuje da jeste. Ta borba sa senkama i iluzijama prošlog i sadašnjeg trenutka na momente daje rezultate, ali na momente nas uvlači u vrtlog novih iluzija.
Kineski svet jeste studija o Kini i njenoj istoriji civilizacije, ali i knjiga u kojoj se na kulturu ove drevne zemlje gleda kao na polje neprekidnih promena koje nije tako lako «ukrotiti» snagom pojmova i ustaljenih predstava. Kroz Kineski svet se kao neprekinuta nit provlači ideja da se mor Žak Žerne aju napusititi svi klišei o Kini. Žerne ne jednom ističe da u onome što smo skloni da vidimo kao učmalost i stalno ponavljanje buja život i promene, u onome što smo skloni da vidimo kao konzervativnu ljusku kineske tradicije jeste bogatsvo njenih kulturnih sadržaja. Sa druge strane, Kina duguje više svojim susedima nego što je spremna da prizna. Mešanje raznorodnih ideja i preplitanje različitih kultura nisu samo pokazatelji «dijaloga civilizacija» Istoka i Za-pada, već i sudbinske upućenosti jednih na druge. U tom kontekstu, «kineski svet» je i «zapadni svet», a ono što mi vidimo kao «zapadni svet» to jeste i «kineski svet».
Zanimljivo je da Žerne ističe da se u 19. veku nametnula slika o Kini kao o državi u kojoj nema promena, kao o zemlji koja je zatočena svojom tradicijom i potpuno zatvorena u sebe. Ali činjenice demantuju ovu ukorenjenu predstavu o Kini. Pažljivom analizom Žerne je došao do uvida da je od 400 miliona dolara novca unetog iz Južne Amerike i Meksika u Evropu između 1571. i 1821. godine polovina potrošena na kupovinu kineskih proizvoda (čaj, svila, porcelan, lak, itd.). Utvrđeno je da je Kina bila na istom nivou razvoja kao i Zapad kad ju je ovaj otkrio. Kina je do 19. veka bez sumnje bila najveći izvoznik luksuznih proizvoda na svetu (svila, keramika, čajevi, pamučnih proizvoda, lakovi, nameštaja, itd.). Svaka roba, naročito luksuzna, nosi sa sobom umetničke oblike i vrednosti, koji na poseban način boje svoje vreme.
Žerne ovom knjigom razbija i kliše da su kineski carevi bili svemoćni; da je Kina uvek bila miroljubiva; da je bila čisto zemljoradnička zemlja; da su Kinezi koristili barut samo za petarde i vatromete, itd. A ono što Kinu i danas čini privlačnom a njenu civilizaciju interesantnom za proučavanje, su istine o njenim uzletima. Naime, to je zemlja u kojoj je šest vekova pre Gutemberga štampana prva knjiga. Zemlja u kojoj se 969. godine prvi put pominju prve štampane karte za igranje. Već krajem 10. veka se u Sečuanu štampa prvi papirni novac.
Kina je izumela papir, barut, busolu; u njoj su nastala: zapaljiva koplja, dimne bombe, prve eksplozivne granate i prve rakete. Krajem 3. veka pre naše ere u Kini je jaram zamenjen amovima, što je bio veliki napredak u načinu vuče (on će se u Evropi javiti tek krajem srednjeg veka). Čeng Heng je 132. godine nove ere izumeo prvi seizmograf u istoriji sveta. U Kini se javlja direktno livenje gvožđa, a nešto kasnije i čelika. Kinezi dolaze i do ideje o serijskoj proizvodnji jednog istog alata, što je Evropi postalo blisko tek sa razvojem moderne industrije. I konačno, Kina je mnogo pre Zapada razvila koncepciju države, sistem zapošljavanja putem konkursa. Zbog sve-ga rečenog, Žerene u zaključku svoje knjige kaže da koliko god da su neosporni razlozi za veličanje evropske civilizacije, ona sigurno nije jedina koja je doprinela stvaranju modernog sveta.
Kineska civilizacija se tako dugo razvijala potpuno nezavisno od zapadnog sveta, ali se i preplitala sa njim. U tom čudesnom tkanju, očigledan je njen doprinos «modernosti» našeg sveta, na isti način na koji je očigledan i doprinos Zapada «modernosti» kineskog sveta.
Ako još jednom bacimo pogled na osnovne putokaze koje sledi Žerne, onda je lako uočiti da su oni inspirisani idejom koja kaže da se ukupna misaona i vrednosna skala razumevanja sop-stvenih civilizacijskih izvora mora tražiti u «raz-govoru i dijalogu» sa drugim i drugačijim od nas. Samo tako dolazimo do sebe samih i stičemo svest o onome šta jesmo i šta nismo. Možda treba primeniti staro pravilo po kome se duhu vraća njegova kreativna moć jedino ako se on isprazni od okoštalih i prevaziđenih sadržaja. Drugim rečima, ako želimo «razumeti» Kinu moramo joj prići kreativno, otvorena srca.
Iako Kineski svet Žaka Žernea nudi puno odgo-vora, on postavlja i jedno ključno pitanje: koliko, uprkos stotinama godina «istraživanja kineske civilizacije», poznajemo Kinu?


1 Zanimljivo je da je ova škola osnovana 1795. godine u nameri da se u njoj obrazuju kadrovi Ministarstva inostranih poslova Francuske, koji će kasnije, kako se cenilo, podizati ugled Francuske u svetu. Osnovna ideja je bila da se omogući uspešnije vođenje politike i trgovinske razmene sa svetom, odnosno sa narodima koji su neposredno bili u sferi francuskih kolonijalnih interesa. U početku se oblikuje dominantni evropski orijentalistički model, gde se u prvi plan stavljaju izučavanje književnog arapskog, persijskog i turskog jezika. Prvo se mislilo da će to biti škola iz koje će u prvo vreme poteći uspešni prevodioci. Kineski jezik nije bio među prvim istočnim jezicima u ovoj školi, on je uključen tek 1840. godine. Od tog vremena je veliki broj značajnih sinologa prošao kroz ovu školu. Da pomenemo samo neka imena: Antoan Bazen, Stanislas Žilijan, Pol Pelio, Pol Demievil, Rolf Štajn, Žak Žerne, Pjer Etien Vil, itd. Danas se u ovoj školi izučava 81 jezik, i to: jezici Afrike, Srednje Evrope, Rusije, Latinske Amerike, Srednje Evrope, arapski, kao i jezici Okeanije i Azije. U poslednjoj deceniji najviše je studenata koji uče: arapski, japanski, kineski i ruski. (Videti intervju koji je maja 2003. godine, tadašnji upravnik Katedre za kineski jezik Katrin Despe, dala kineskom profesoru Ćien Linsanu)

2 Tako od 1975-1991. godine drži predavanja naslovljena kao Istorija kineskog društva i civilizacije. Da pogledamo neke teme koje su ga interesovale u to vreme:
Kineski materijalizam 16. veka (1976-1977)
Najranije reakcije Kineza na hrišćanstvo (1977-1978)
Radovi misionara na kineskom jeziku (1978-1979)
Istorija i politika u delima Vang Fučia (1979- 1980)
Kineska filozofija prirode Čang Daia (1980-1981)
Filozofska kritika i kineski odnos prema hrišćanskoj etici (1981-1982)
Kinesko društvo i knjiške riznice (1982-1983)
Gledanje na društvo dinastije Ming iz zbirki zabeležaka (1983-1984)
Kinesko obrazovanje i društvo, kineski politički dokumenti 17. veka (1984-1985), itd.

3 Kao najznačajniji francuski jezuiti navode se:
Žan Fransoa Žerbijion, rođen 21. januara 1654, u Kinu došao 1687, umro u Pekingu 22. marta 1707. godine. Inače on je 1700. godine postavljen za nadređenog svim francuskim jezuitima. Zanimljivo je da je bio tumač prilikom sklapanja sporazuma Kine i Rusije u Nerčinsku 1689. godine. On je autor poznate gramatike mandžu jezika.
Klod de Visdlu, rođen 12. avgusta 1656, u Kinu je došao 1687. godine, umro novembra 1737. godine. Objavio je veoma značajnu istoriju «Istorija Tatara», koja je bila dodatak u čuvenoj knjizi B.d Herbelotova «Bibliotheque orientale» (1780).
Joakim Buve, rođen 18. jula 1656, u Kinu je došao 1687, umro je u Pekingu juna 1730. bio je veoma uticajan i aktivan na mnogim poljima.
Dominik Parenen, rođen 14. septembra 1665, u Kinu je došao 1698, umro je u Pekingu septembra 1741. godine, bio je veoma učen i uticajan čovek svog vremena.
Antoni Gobil, rođen je 14. jula 1689, u Kinu je došao 1722, umro je u Pekingu jula 1759, poznati astronom, istoričar i geograf.
Žan Žozef Amio, rođen je 1718. godine, u Kinu je došao 1750, umire u Pekingu oktobra 1793. godine. Bio je u tesnoj vezi sa francuskim Ministarstvom inostranih poslova.
Tokom 19. veka bilo je dosta značajnih francuskih jezuita koji su istraživali Kinu, ali ipak treba posebno pomenuti imena Serafen Kuvrera i Debisia, koji su objavili niz izuzetno zanimljivih vodiča kroz Kinu, kao i brojne veoma značajne kinesko-francuske rečnike i prevode kineskih klasika. Inače u Parizu je od 1903. godine izlazio časopis Relations du Chine, koji je bio vodeći časopis onog vremena po pitanju Kine i njene kulture.

4 Imena značajnih i uticajnih sinologa, kao što su: Šavane, Pelio, Grane, Maspero, Žilijan, Demievil, …itd., nedvo-smisleno potvrđuju gore izneti stav.

5 Videti tekst Irine Popove koji se bavi ovim pitanjem. Journal of American Oriental Society , vol. 121 iz 2001. godine.

6 Rene Etiambl o ovoj studiji kaže: Možda se Žak Žerne služi jednostavno razumom ne pozivajući se na drugi način sem strpljivog i metodičnog istraživanja istine. U vreme kada marksistička misao napušta skoro sve koji se na nju pozivaju, evo jedne primerne i dijalektičke studije… Eto dobre knjige, čiste i jasne, precizne, prostrane, snažne i ohrabrujuće. Ne, francuska sinologija nije propala. (Videti u: Etiambl, Poznajemo li Kinu, Beograd, 1968, str.117-118.

Pogovor iz knjige:
Žak Žerne: Kineski svet, CLIO, Beograd,
Sa francuskog prevela Ivana Aranđelović

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License