Tragika Sefarda Nebo Nad Berlinom

TRAGIKA SEFARDA
Politika, 22.05.2005

NEBO NAD BERLINOM

Među petnaest porodičnih sudbina koje su predstavljene u berlinskom memorijalu žrtvama holokausta jedna je beogradska

Od našeg stalnog dopisnika

BERLIN, maja - Nema prevelike gužve u lavirintima novog memorijalnog kompleksa posvećenog žrtvama holokausta nedelju dana nakon njegovog otvaranja.
Neuobičajeno hladno vreme i gotovo jesenje kiše su učinili svoje. A i ogroman prostor na kojem je rasuto 2711 betonskih blokova, među kojima se posetioci prosto izgube.
Čeka se, međutim, dugo na ulazak u podzemne odaje. U određenim vremenskim razmacima puštaju se grupe od po desetak ljudi. To je i jedina „kapija" kroz koju se prolazi, uz provere i kontrole jače i strože nego na aerodromu.
U ulaznom delu, pod prigušenim svetlima i svetačkoj tišini, na velikom zidu s kojim počinje „uvod" u jevrejsku tragediju, poruka i opomena Prima Levija: dogodilo se, može se ponoviti, u tome je srž onoga što imamo da kažemo.
Iz prostorije s fotografijama, imenima i podacima pojedinih žrtava, ulazi se u prostoriju na čijim zidovima su, s leva na desno, ispisana imena zemalja, s približnim brojem jevrejskih žrtava.
U „Odaji familija", među njih petnaest, čija je tragika ispričana kratkim tekstovima, fotografijama i dokumentima, jedna beogradska: Demajo. Beograd. Jugoslavija. Danas Srbija i Crna Gora.
Njen rodoslov, na velikom panou, počinje bračnim parom Šamajahu (?) Demajo i Sara Demajo Arueti. Pet kćeri, sin. U kući se govori španski. Daleki i živi trag Sefarda prognanih iz Španije. Tradicija koju su održali vekovima u njihovom balkanskom utočištu.

Živi, daleki trag

Sledi podatak: tri četvrtine od oko deset hiljada beogradskih Jevreja su Sefardi. Ostali su došli iz srednje i istočne Evrope. Žive kao zajednica. Imaju jednu sinagogu.
Nekoliko fotografija. Na prvoj glava porodice, sin Haim, kćeri Rivka i Simka Sonja. Godina 1912. Na drugoj (1904) Sara Demajo „sa prijateljicama". Veća grupa mladih dama, neke od njih s cigaretama u rukama, i legenda: za razliku od drugah evropskih regiona, ovde je bilo sasvim obično da žene puše, posebno uz kafu. Elegantna Rivka Pijade Demajo (1940. godine) sa kćerkom Lili i zetom Moše Varonom. Velika fotografija, gotovo metar sa pola metra, sa nekog piknika. Na njoj četrdeset dve osobe, tri bebe, deca, tri harmonike.
Tu su, u posebnom okviru, portreti članova porodica Demajo, Arueti, Pijade i Alkalaj, sa šturim podacima, najčešće, za većinu, samo godinom smrti: Haim Arueti, Sali Arueti, Jakov Arueti i njegova supruga (opet) Sali Arueti, Lunci Levi, pa već spomenuta Sara Demajo (1868 - 1943, logor Treblinka), Haim Demajo (ubijen 1941, blizu Beograda), Zlata Alkalaj, Leon Alkalaj, Rivka Pijade (umrla 1974. u Izraelu), Rafael Pijade (rođen 1916. u Beogradu, živi u Izraelu), Lili Pijade, udata Varon, ubijena 1942. u Beogradu, Zumbula Sarfati (preživela pogrom zahvaljujući udaji za „hrišćanina", Matilda Safrati, stradala 1942, Lenka Safrati, ubijena 1942, Simka Sonja Vukićević, spasla se udajom za pravoslavca, umrla 1982.

„Pokretni krematorijum"

Glava porodice Demajo poginuo je, kao srpski vojnik 1915, u Prvom svetskom ratu. Brigu o porodici preuzela je udovica Sara. A onda je stigla tragedija. Hitler je razbio Jugoslaviju. Srbija je pod nemačkom okupacionom upravom. Vermaht i nacisti na svaki napad pripadnika pokreta otpora odgovaraju ubijanjem nedužnih ljudi, da bi ucenili partizane.
Njihov bes se, pored komunista, programirano usmerava na Jevreje i Rome. Muške glave ubijaju. Žene i decu najpre šalju u logor na Sajmištu (tu je i fotografija). Decembar. Paviljoni bez grejanja. Umiranja od gladi i hladnoće.
A onda šokantan, malo poznat podatak: u martu 1942. u Beograd stiže na zahtev i po nalogu „eses" grupenfirera Haralda Turnera „pokretni krematorijum" (specijalno vozilo). Za samo nekoliko nedelja u „pokretnom krematorijumu", dok je krstario gradom, gasom je ubijeno oko osam hiljada Jevrejki, i jevrejske dece, gotovo svi do tada još živi članovi porodice Demajo!
U „prostoriji mesta" obeležena su sva jevrejska stratišta, a u „prostoriji imana" iščitavaju se imena, sa osnovnim podacima, ubijenih Jevreja iz čitave Evrope. Istovremeno, na sva četiri zida ove prostorije, u kojoj vlada duboka tišina, kao da nema žive duše, ispisuju se, uz ime i prezime, godina rođenja i smrti.
Kad sam u nju kročio završavala se tužna priča Efraima Šumera a počinjala nesrećne Marim Rozenbaum.
Trebalo bi u njoj ostati šest godina, sedam meseci i 27 dana da bi se tragični krug okrenuo i na red ponovo stigla njihova imena!
Autor: MIROSLAV STOJANOVIĆ

BlinkListblogmarksdel.icio.usdiggFarkfeedmelinksFurlLinkaGoGoNewsVineNetvouzRedditYahooMyWebFacebook

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License