Sremski Holokaust

Drago Njegovan
Sremski Holokaust
Dr Mladenko Kumović, Stradanje sremskih Jevreja u Holokaustu
Muzej Vojvodine, Novi Sad

Profesor dr Mladenko Kumović, muzejski sa-vetnik u Muzeju Vojvodine, svojim dosadašnjim radom u struci, kao muzejski pedagog, autor zapaženih izložbi i zamenik direktora Istorijskog muzeja Vojvodine (do 1992) i Muzeja Vojvodine (do 2000. godine), kao i naučnim radovima iz oblasti muzeologije i muzejske pedagogije (Mu-zeji u Vojvodini, 1847-1997, Muzeološko obra-zovanje u Finskoj, Češkoj Republici i Srbiji i Crnoj Gori, 2004), te istoriografije (Poreklo, mi-gracije i stradanje Srba sa Kupresa, 1996) svr-stao se u vodeće stručnjake muzeologije i isto-riografije kulturnih institucija ne samo Novog Sada i Vojvodine, već i Republike Srbije. Svojim radom u ICOM-u stekao je i međunarodnu repu-taciju, što potvrđuje i njegovo članstvo u ugled-nom češkom muzeološkom časopisu Museum: Museum and regional studies, kao i učešće na svetskim konferencijama ICOM-a u Melburnu (1998), Barseloni (2001), Seulu (2004) i Beču (2007).
Svojom najnovijom knjigom o stradanju Jevreja u Sremu za vreme Drugog svetskog rata, kada je ova srpska teritorija bila pod okupacijom kvislinške tvorevine Nezavisne Države Hrvatske, u kojoj je sistematski realizovan program uni-štenja Srba, Jevreja i Roma kao nacionalnih grupa tj. vršen je genocid, dr Kumović je dao sopstveni doprinos utvrđivanju istorijske istine o stradanju Jevreja u Evropi pod nacističkom Nemačkom. Jer bez istine o stradanju Jevreja u Sremu, istina o Holokaustu ne može biti potpuna.
Dr Kumović je svoj rad podelio u šest tematskih poglavlja. Pre prelaska na saopštavanje rezultata svog istraživanja, zasnovanog na arhiv-skoj građi, autor je u veoma instruktivnom Uvodu saopštio motive, okolnosti i način svog istraži-vanja i saopštavanja validnih nalaza vezanih za temu stradanja Jevreja na području Srema i sa područja Srema. On je naročito naglasio gde se nalazi relevantna građa za ovu temu (Muzej Vojvodine, Arhiv Vojvodine, muzeji i arhivi u Sremu i Beogradu), kako bi to svako ko je zainteresovan mogao proveriti. Na kraju svog izlaganja saopštio nam je sukus svog rada u Završnoj reči, a posle toga naveo sve izvore i literaturu kojima se služio.
U prvom poglavlju Srem – naziv i geografski položaj, autor prikazuje istoriju Srema, čije ime traje više od dve hiljade godina; daje etnički sastav stanovništva kroz duži period u ovkviru kog su Srbi brojčano dominantna grupa; daje podatke o znatnijem doseljavanju Jevreja u Srem tokom 18. veka, plaćanju takse tolerancije (1744-1846), izgradnji prve sinagoge u Vukovaru (1845) itd. Položaj Jevreja u Kraljevini SHS (Ju-goslaviji) bio je povoljan. Međutim, 1941. godine dolazi do nemačkog napada na Jugoslaviju, njenog razbijanja i stvaranja ustaške hrvatske države, tzv. Nezavisne Države Hrvatske. Srem je voljom hitlerovske Nemačke dodeljen tzv. Neza-visnoj Državi Hrvatskoj.
U drugom poglavlju Antijevrejska propaganda u hrvatskoj štampi, autor je prikazao hrvatske rasne zakone – koji su bili upereni protiv Srba, Jevreja i Roma – te pljačkanje, ponižavanje i iskorišćavanje Jevreja, koje su realizovali organi države, ustaške organizacije i Hrvati kao poje-dinci. Uporedo su tekle pripreme za fizičko uni-štavanje Jevreja u koncentracionim logorima. NDH provodi mere interniranja Jevreja u sabirne i koncentracione logore. Ne samo nacistima iz Nemačke, već i Hrvatima iz NDH «Židovi» su bili krivi za sve! «Bivša Jugoslavija kao židovski raj; Gdje ima u Hrvatskoj najviše Židova?; Konac židovskog utjecaja u Hrvatskoj; Hrvatska se čisti od Židova i slobodnih zidara; U hrvatskoj prosvjeti nema više mjesta Židovima; Židovi moraju nositi židovske oznake; Uhićeni Židovi zbog širenja alarmantnih vijesti; Židovi otpušteni iz gradske službe; Zabranjeno je Židovima kupanje u javnim kupalištima na Savi; Židovi su trulež koja se ne može trpjeti» - samo su neki od naslova koji su preplavili štampu u NDH, a koje je autor savesno prikupio.
U trećem poglavlju Jasenovac – sistem logora smrti, autor je prikazao najveći logor istrebljenja Srba, Jevreja i Roma na teritoriji NDH. On je prikazao jasenovačka stratišta, metode i sredstva masovnog uništavanja ljudi u Jasenovcu, a posebno žena i dece, ali i lažno predstavljanje lo-gora u javnosti. Na kraju ovog poglavlja posebna pažnja posvećena je utvrđivanju zločina hrvatskih ustaša u Jasenovcu, što je 1945/46. godine učinila državna komisija. Autor je utvrdio da je najveći broj sremskih Jevreja bio umoren na najzverskiji način i konclogoru u Jasenovcu. Ostali su ubijeni u samom Sremu. Veoma mali broj sremskih Jevreja se spasao, tako da je jevrejska populacija potpuno uništena na području između Dunava i Save, tj. u geografskom Sremu.
U četvrtom poglavlju pod naslovom Spiskovi žrtava, dr Kumović je na osnovu prethodnih istraživanja i poznatih kartoteka, te najnovijih istraživanja, obelodanio spiskove žrtava Jevreja iz Srema po mestima koja su prikazana azbučnim redom (Ašanja, Bapska, Bingula, Bobota, Bogdanovci, Bokšić, Borovo, Bršadin….. Tovar-nik, Višnjićevo, Vukovar, Zemun, Županja). Spiskovi žrtava obuhvataju 58 mesta. Iz njih je stradalo 2.082 Jevreja. Toj brojci treba pribrojiti i 453 stradalih Jevreja iz Vinkovaca, tako da je broj stradalih Jevreja iz Srema 2.535, tj. preko 90% svih Jevreja koji su u Sremu živeli za vreme Kraljevine Jugoslavije. O žrtvama su izneti naj-važniji podaci: godina rođenja i vreme smrti, ali i drugi podaci do kojih se moglo doći.
U petom poglavlju Spisak ratnih zločinaca, autor je naveo i najodgovornije za pokolje Jevreja u mestima masovnih zločina – Zemunu, Vuko-varu, Rumi, Iloku, Beočinu, Sajmištu, Jasenovcu i Staroj Gradiški. Ovaj spisak obuhvata 389 imena, a dodatnih 91 ime odnosi se na Komesare u jevrejskim radnjama, što predstavlja šesto poglavlje knjige.
Knjiga prof. dr Mladenka Kumovića Stradanje sremskih Jevreja u Holokaustu štampana je na srpskom i engleskom jeziku. Recenzenti knjige su prof. dr Nikola Popović i dr Milan Koljanin, priznati autoriteti u ovoj oblasti. Knjigu je likov-no i grafički opremio Đula Šanta. Tekst sa srp-skog na engleski je prevela Edita Jankov. Knjiga je ilustrovana fotografijama i drugim artefaktima koji potiču iz Muzeja Vojvodine, Arhiva Vojvo-dine i Jevrejskog istorijskog muzeja.
Knjiga Mladenka Kumovića Stradanje sremskih Jevreja u holokaustu plod je savesnog i upornog istraživačkog rada kompetentnog struč-njaka. Nastala na pouzdanim istorijskim izvo-rima, ona predstavlja pouzdan izvor saznanja za svakoga ko želi da sazna celu istinu o tragičnoj sudbini sremskih Jevreja za vreme postojanja zločinačke Nezavisne Države Hrvatske.
Dr Mladenko Kumović preminuo je u 61. godini 2010.

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License