S Kim Nemamo Odnose Kako Nas U Izraelu Zastupaju

Danas Jugoslavija ima, ovakve ili onakve, diplomatske odnose sa preko 150 zemalja sveta. Moglo bi se, čak, reći da Jugoslavija u tom pogledu i dalje spada u red ambicioznih „diplomatskih sila", zemalja koje širom sveta imaju najrazgranatiju mrežu partnera i kontakata.
Sem u nekoliko karakterističnih slučajeva, tamo gde iz jasnih političkih razloga ne postoje diplomatski odnosi sa nekom konkretnom zemljom (bilo da je reč o odluci Jugoslavije da ne želi odnose sa nekom zemljom ili odluci te zemlje da ne želi odnose sa Jugoslavijom), naša zemlja ima diplomatske odnose praktično sa svim suverenim zemljama članicama Ujedinjenih nacija, kao i sa pojedinim suverenim zemljama koje danas iz različitih razloga nisu članice Ujedinjenih nacija.
Takav je, recimo, primer Švajcarske, koja nije članica Ujedinjenih nacija.
To, naravno, ne znači da u svakoj od ovih zemalja postoji jugoslovenska ambasada ili neka druga naša stalna diplomatska misija. I, obrnuto: sve ove zemlje nemaju svoje stalne diplomatske misije u Jugoslaviji. Naime, u tridesetak slučajeva, u nekim manjim i udaljenim zemaljama u kojima su jugoslovenski interesi minimalni ili praktično ne postoje, mada formalno postoje međusobni diplomatski odnosi, Jugoslaviju zastupaju njene ambasade iz neke druge obližnje zemlje. Tako, recimo, jugoslovenska ambasada u Panami istovremeno obavlja rutinske diplomatske poslove predstavljanja naše zemlje u većem broju okolnih karipskih zemalja; jugoslovenske ambasade u Australiji, u Indoneziji i na Novom Zelandu zastupaju interese Jugoslavije i u mnogim zemljama pacifičkog regiona, a sličan je slučaj i u Africi, gde su pojedini naši ambasadori akreditovani u po nekoliko zemalja.
Ujedinjene nacije danas imaju 159 zemalja članica. Kao rezultat izričite političke odluke, jedne ili druge strane, Jugoslavija danas nema diplomatske odnose sa Izraelom, Republikom Korejom, Južnoafričkom Republikom, Saudijskom Arabijom i Čileom.
Najpoznatiji je slučaj jugoslovenskoizraelskih odnosa, koji su raskinuti odlukom Jugoslavije nakon „šestodnevnog rata" 1967. godine. U istoj prilici tako su postupile i sve druge istočnoevropske socijalističke zemlje (sem Rumunije).
Slučaj Republike Koreje („Južne Koreje") nešto je drugačiji: odnosi Jugoslavije sa tom zemljom nisu nikada ni bili uspostavljeni, baš kao što takve odnose nikada nisu uspostavile ni ostale istočnoevropske i druge socijalističke zemlje. Razlozi su bili, očigledno, ideološke prirode i ticali su se u prvom redu stava prema korejskom ratu.
Ni sa Saudijskom Arabijom (socijalistička) jugoslavija nikada nije imala diplomatske odnose; Saudijska Arabija ne želi da ima diplomatske odnose ni sa jednom „komunističkom" zemljom, mada je Jugoslavija uvek pokazivala spremnost da takve odnose sa njom uspostavi.
Sa Južnoafričkom Republikom, sa kojom Jugoslavija nema diplomatske odnose iz poznatih razloga, postojali su jedno vreme tzv. konzularni odnosi. Budući da u toj zemlji ima dosta naših iseljenika tamo je nekada postojao naš konzulat, ali je i on ukinut kada je u pokretu nesvrstanih i u Ujedinjenim nacijama preovladalo uverenje da sa tom zemljom treba prekinuti „sve odnose".
Diplomatske odnose sa Čileom Jugoslavija je raskinula 1973. godine, kada je nakon državnog udara i ubistva predsednika Aljendea u toj zemlji na vlast došao general Pinoče. Međutim, konzularni odnosi između dve zemlje i dalje postoJe.
U diplomatskom rečniku nekada se raskidanje diplomatskih odnosa, odnosno otkazivanje gostoprimstva ambasadoru neke zemlje, označavalo pojmom „izdavanje pasoša". Dolazeći u neku zemlju, ambasador bi predavao svoj pasoš Ministarstvu inostranih poslova zemlje domaćina na čuvanje. Kad mu domaćini simbolično „vrate pasoš", to je značilo da više nije dobrodošao i da treba da ode. Tako je jugoslovenski ambasador „dobio pasoš" u Ministarstvu spoljnih poslova Kraljevine Maroka 28. novembra 1984. godine kada je Jugoslavija priznala Saharsku Arapsku Republiku. Međutim, četiri godine kasnije (16. jula 1988. godine) bili su ponovo uspostavljeni puni diplomatski odnosi između Jugoslavije i Maroka. Sličan slučaj dogodio se nešto ranije između Jugoslavije i SR Nemačke. Jugoslavija je, naime, bila jedna od prvih zemalja koje su priznale (6. marta 1951) „zapadnu" Nemačku i uspostavile diplomatske odnose sa njom; diplomatsko priznanje i uspostavljanje odnosa sa drugom („istočnom") nemačkom državom usledilo tek šest godina kasnije, 10. oktobra 1957. godine. Međutim, shodno tzv. Halštajnovoj doktrini, kojom se u to (Adenauerovo) vreme rukovodila zapadnonemačka diplomatija, SR Nemačka je demonstrativno raskinula diplomatske odnose sa Jugoslavijom onog trenutka kada je Jugoslavija priznala i drugu Nemačku, Nemačku Demokratsku Republiku. Mada su u međuvremenu između SR Nemačke i Jugoslavije nastavljeni konzularni odnosi, a dotadašnja ambasada Jugoslavije u Bonu pretvorena u „Ured za zaštitu jugoslovenskih interesa", puni diplomatski odnosi između dve zemlje bili su ponovo uspostavljeni tek u januaru 1968. godine.
Kad dve zemlje čemaju ili kad raskinu međusobne diplomatske odnose (uključujući i tzv. konzularne odnose), a imaju jedna kod druge nekakve interese koje bi trebalo štititi, onda obično zamole treću zemlju da ih zastupa. Tako danas u Jugoslaviji interese Izraela zastupa belgijska, a interese Jugoslavije u Izraelu, austrijska ambasada. Interese Jugoslavije u Južnoj Koreji, trenutno, zastupa diplomatsko predstavništvo Indije.
STEVAN NIKŠIĆ

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License