Porodica Minh Na Rtnju 1902 1941

PORODICA MINH NA RTNJU (1902-1941)

U drugoj polovini 19.veka iz Moravske je u Srbiju stigao Jevrejin Samuilo Minh. Svoj kapital je uložio u fabriku tekstilne proizvodnje, koju je osnovao u Paraćinu, 1870.g. To je bila prva moderna fabrika te vrste na Balkanu, čiji su proizvodi, za vrlo kratko vreme postali veoma cenjeni i u inostranstvu. Na inicijativu svog sina Julijusa, ovaj uspešni industrijalac višak profita ulaže u otvaranje rudnika u Srbiji (kod Aleksinca i Ćićevca). Početkom 20.veka Minhovi su postali vlasnici rudnih polja u okolini Rtnja, a prvo rudište je otvoreno 1902.g.Sve do 1912.g. kada je završena pruga Paraćin -á Zaječar, ugalj je prevožen do Paraćina volovskim kolima. Porodica Minh je mnogo ulagala u izgradnju infrastrukture rudnika. Pred sam početak Balkanskih ratova završena je žičara duga 5 km, planinska železnička pruga duga 1,5 km, po kojoj su se kretali vagoneti s ugljem, parna električna centrala, separacija uglja, razne radionice pri rudniku i rudarski stanovi. Balkanski ratovi su prekinuli eksploataciju uglja na Rtnju, a 1915.g. po osvajanju rudnika od strane Nemaca , porodica Minh napušta Srbiju. Nemci su tri godine eksploatisali rudnik. Sa povlačenjem iz Srbije demolirali su mašine, a ugljenokop zapalili i poplavili. Posle oslobođenja Srbije, 1918.g., porodica Minh se vraća u srbiju tj.na Rtanj.Rudnik je ponovo osposobljen za rad i time počinje intenzivan rad razvoj, sve do početka Drugog svetskog rata. Kameni ugalj je bio prvoklasan. Uporedo sa eksploatacijom radila su se nova istraživanja ležišta uglja. U to vreme istražni radovi su pokazali, da rezerve uglja na Rtnjuá osiguravaju eksploataciju za narednih dvadeset godina. U rudniku je 1923.g. bilo zaposleno 550 radnika i 15 činovnika i nadzornika. Za potrebe radnika i njihovih porodica, porodica Minh je gradila udobne stanove, organizovala privatnu školu, formirala ambulantu, otvorila prodavnicu životnih namirnica i bioskop u okviru Sokolskog doma, koji je u to vreme bio retkost i u većim gradovima. Za rad u rudniku angažovanáje stručni kadar inženjeri, geometri, nadzornici. Rudnik Rtanj postao je savremeno rudarsko preduzeće. Podaci iz 1922.g. govore, da je te godine Rudnik Rtanj, u celokupnoj proizvodnji uglja u Srbiji, učestvovao sa 5.10 odsto. Neposredno posle Prvog svetskog rata, stari Samuilo Minh se razboleo, otišao je na lečenje u jedan bečki sanatorijum i tamo umro 1919.g. áUpravljanje rudnikom je preuzeo njegov najstariji ásin Julijus, zajedno sa braćom Adolfom i Aleksandrom.

Braća Minh su izgradila nove stanove za radnike, stručni kadar je uglavnom dovođen sa strane. Tu je bilo Nemaca, Mađara, Austrijanaca, Čeha. Privatnu školu braće Minh pohađao je 61 učenik.Najveći broj učenika bio je katoličke vere i različitih maternjih jezika, ali su nastavu pohađali na državnom, srpskom jeziku. Te iste godine zabeležena je i proslava Svetog Save uz prisustvo sveštenika i tom prilikom preko 200 dece školskog i predškolskog uzrasta dobilo je bogate poklone od gazdarice Grete. Takođe braća Minh su stipendirala dobre i nadarene đake tokom daljeg školovanja, kao i uspešne šegrte na daljem usavršavanju u raznim mestima Srbije. Takođe, pomagali si izgradnju škola u okolnim selima. Veliku pažnju porodica Minh je posvetila uređenju naselja. Na prvom mestu to je veliki park, u kome je uzgajano oko 150 vrsta drveća i ukrasnog šiblja. I danas ovaj, nekada znalački uređen prostor, govori o vremenu i ljudima, koji su tu nekada živeli. Na ivici parka pored vile vlasnika, sagrađena je staklena bašta.

á1936.g., svečano je otvoren Sokolski dom, sa sportskom salom, jednom od prvih u Srbiji, sa fudbalskim igralištem pored sportske sale, koje je korišćeno i za sletove sokolskog društva ( sa oko 300 članova). U stolarskoj radionici pri rudniku, izrađivan je nameštaj, koji je besplatno deljen radnicima, prilikom useljenja u stanove.

Gospođu Gretu Minh, jevrejku austrijskog porekla, inače bolničarku, Julijus je upoznao prilikom boravka u Sloveniji radi lečenja. Greta i Julijus nisu imali dece, ali su bili izuzetno humani i darežljivi prema rudarima i njihovim porodicama. Gazdrica Greta je brzo stekla poštovanje rudara, posebno zbog brige, koju je pokazivala prema njihovim porodicama i deci. Njena zasluga je i otvaranje prve privatne škole u ovom kraju (1922.g.). Rudarsko naselje Rtanj je 1929.g. brojalo 2000 stanovnika. To su uglavnom, bile porodice sa više dece. Te školske godine, privatnu školu braće Minh pohađao je 61 učenik.

Julijus Minh je, pod nerazjašnjenim okolnostima, izvršio samoubistvo u svom stanu u Beogradu 1931.g., a Greta je sa Julijusovom braćom Adolfom i Aleksandrom, preuzela rukovođenjem rudnikom. Za sećanje na svog muža, na vrhu planine Rtanj, Greta je sagradila crkvicu – kapelu. Crkvu je gradilo 1000 radnika, a osvećena je 1936g. Adolf Minh je takođe izvršio samoubistvo u garaži svog stana u Beogradu, početkom samog rata 1941.g. Aleksandar Minh je preživeo rat, krijući svoje jevrejsko poreklo. Umro je 1977.g. u Beogradu.

Nemci 1941.g. zauzimaju rudnik. Greta Minh odlazi u selo Ilino, u porodicu Radenković, gde provodi rat. Umrla je 1947.g. u Ilinu.
Rudnik je, 1941.g. preuzeo inženjer Julijus Holik, koji je za života Julijusa Minha bio direktor rudnika. Ispostavilo se, da je u stvari, bio agent Gestapoa. Na osnovu njegove prijave protiv članova porodice Minh, 1941.g. je u Zaječaru streljan sestrić Julijusa Minha, Alfred Herman. Holik se nadao da će rudnik postati njegov. Tu nameru osujetili su partizani….

Samuilo Minh je imao tri sina i četiri kćeri.

Najstariji sin Julijus, rođen je 1873.g. a umro 1931.g., oćenjen Gretom, nisu imali dece.

Srednji sin Adolf, rođen je 1880.g. a izvrđio samoubistvo 1941.g. Njegov sin Đorđe i kćerka Vera, odselili su se posle rata u Veliku Britaniju a kasnije u Meksiko.
Najmlađi sin Aleksandar, rođen je 1893.g. a umro 1977.g. Njegov sin Paul, inače mašinski inženjer, ostao je da živi u Velikoj Britaniji.

Samuilova kći Ida, umrla je 1958.g., bila je udata Herman, njen suprug bio je fabrikant pokućstva u Beču, imali su dvojicu sinova Alfreda i Georga. Alfred je streljan u Zaječaru.
Samuilova kći Regina, umrla je u Beču 1940.g., bila je udata za Dr. Fišera, bečkog ćinovnika. Imali su čerku Rozu.

Treća Samuilova kčerka Greta, bila je udata za Štegera iz Beča, imali su sinove Erika i Gergija. Georg se za vreme rata krio u selu Ilinu, a posle rata je otišao u Beć.
Najmlađa Samuilova kćerka Avgusta, imala je troje dece, čerku Elizabetu i sinove Gogo i Herberta.

Sve ćerke Samila Minha, bile su akcionari rudnika sa kapitalom 1:17.

Porodica Minh je punih 40 godina bila vlasnik rudnika Rtanj. Taj period karakteriše napredak privrednog i društvenog života ovoga kraja, kako za one koji su živeli od rudnika, tako i za članove njihovih porodica.

Autor: Tanja Mihajlović novinar

SEĆANJA NA PROŠLOST RTNJA

PORODICA MINH NA RTNJU (1902-1941)

SEĆANJE NA PROŠLOST RTNJA FOTOGRAF DJURA

Za rubriku"KORENI"- Ljiljana Stanikić

FOTOGRAFIJE - RTANJ, LJUDI

BlinkListblogmarksdel.icio.usdiggFarkfeedmelinksFurlLinkaGoGoNewsVineNetvouzRedditYahooMyWebFacebook

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License