Krstaski Pokret

Ivan Ninić

Krstaški pokret

Od stvaranja hrišćanstva, na evropsku istoriju ništa nije uticalo tako snažno sa Istoka, kao krstaški pokret.

Vojne ekspedicije organizovane od strane hrišćanskih država Zapada protiv islamskih zemalja, u cilju preuzimanja kontrole nad Svetim gradom Jerusalimom i ostalim mestima vezanih za zemaljski život Isusa Hrista, poznate su kao Krstaški ratovi. Izmedju 1095. godine, od Prvog krstaškog pohoda, do 1291, kada su Mameluci osvojili Akru, trajali su ratovi. Devetsto godina posle tih militarističkih akcija, istorijske rezonanse ovih kretanja još vibriraju. Knjige, televizijske serije, igrani filmovi u bezbroj varijnti tumače ovaj istorijski period. Sem toga, sadašnja politička previranja na širem području Srednjeg istoka dodatno provociraju interesovanje za istoč!ni greh zapadnoevropskog plemstva, srednejvekovnih vitezova, sveopšteg plemstva zapadnog hrišćanstva. Sve političke rak-rane današnjice, od etničkog čišćenja do antisemitizma, imaju svoj mračni prolog u ovim dešavanjima.

U jedanaestom veku zapadna Evropa je bila podeljena na bezbroj jačih i slabijih feudalnih poseda, jedva da su se mogli nazivati državama, koji su bili manje ili više kontrolisani od Vatikana. Siromašni i varvarski Zapad naslućivao je iz nesigurnih, ali dopadljivih priča retkih povratnika sa Orijenta, o neverovatnom sjaju i bogatstvu istočnog sveta. Apel vizantijskog cara Alekseja Komnena, upućen papi Urbanu II, da ga Zapad podrži u borbi protiv Turaka, stigao je u pravi čas. Papa je krajem 1095. proglasio Prvi krstaški rat. Stvoren je dobar izgovor da se krene na Istok u oslobadjanje Svetih mesta! Nije bilo teško skupiti vojsku od 60.000 ljudi sa 6.000 vitezova, da krenu u borbu protiv nevernika. Kampanja u Maloj Aziji nije bila laka, ali je hrišćanska vojska stigla u istočne krajeve Mediterana i nedaleko od Bejruta ušla u teritoriju fatimida Kairskog kalifata. Oni su bili šiiti, neprijatelji sunitskih Seldjuka Bagdadskog kalifata. Fatimidi preuzimaju 1098. Jerusalim. I tako, hrišćanske jedinice, koje su krenule da povrate Jerusalim od muslimanskih nevernika, dolaze do saznanja o podeli u islamskom svetu koja traje do danas. Godinu dana kasnije, 1099. krstaši zauzimaju Jerusalim.

Vojska, seljaci i plemići, dugo odsutni iz svojih domova, željno se vraćaju dalekim zavičajima. Mnogi dezertiraju, dok se drugi regrutuju, privučeni pričama o istočnom bogatstvu. Treći zasnivaju porodice sa tamošnjim devojkama i u tim kretanjima nastaje neverovatno prožimanje istočnog i zapadnog iskustva u svim segmentima civilizacijskog prostora. Evropa dobija novu istorijsku dimenziju, svoje alternativne tokove. U Svetoj zemlji, u toj dislociranoj Evropi, stvaraju se nova bratstva, društva koja imaju humanitarni, ali i ekskluzivni aspekt. Vitezovi religiozno-vojnog reda Svetog Jovana i templari samo su najpoznatiji medju mnogima. Uopšte, nova politička tvorevina zvana, Jerusalimsko kraljevstvo, imala je svoju infrastrukturu nepoznatu u dotadašnjoj feudalnoj Zapanoj Evropi. To društvo će se izmeniti u 12. i 13. veku i doprineće razvoju budućeg Zapada.

Jedno od nasledja krstaških ratova je odnos izmedju katolika i istočne crkve, kao i izmedju hrišćana, Jevreja i muslimana. Mnogi u islamskom svetu smatraju da su krstaši inicirali vekovnu evropsku agresiju i eksploataciju Istoka. Liberalna Evropa zna za varvarstvo, surovost i fanatizam krstaša. Ipak, opravdanje za njihove postupke nalaze u muslimanskoj agresiji na Vizantiju. Medjutim, u vizantijskim Grcima krstaši su našli slabe saveznike.

Zapadnjaci su uporno odbijali da je njihova motivacija pohoda na Istok naseljavanje Levanta ili profit bilo koje vrste. Uvek je naglašavano da je najvažniji, jedini cilj krstaške akcije rekonkvista i čuvanje Svetih mesta. Ako je Jerusalimsko kraljevstvo i bilo neka vrsta kolonije, ona je imala prvenstveno ideološku, a ne privrednu pozadinu. Neki današnji proučavaoci krstaškog pokreta prave paralelu sa cionizmom i stvaranjem Države Izrael. Za Jevreje, razumljivo, smisao stvaranja te države ima dublji i potpuno drugačiji smisao.

Bez obzira na pretpostavke istoričara, činjenica je da su mnogi krstaši odlazili u pohod na Istok, ne zbog apela Vatikana, već želje za brzim sticanjem bogatstva. Iako je cilj osam krstaških ratova bilo kontrola Svetih mesta u Palesini, osvajanja Istoka odvijala su se na daleko širem prostoru od Severne Afrike, preko ostrva istočkog Mediterana i vizantijskih zemlaja, gde je uspostavljeno Latinsko carstvo. I to ukazuje više na ekonomski, nego ideološki motiv.

Medju teološkim i političkim teoretičarima razvila se još jedna zanimljiva polemika: u kojoj meri je dozvoljena surovost u ratu, ako su ciljevi i “uzvišeni”, kao što je, na primer, oslobadjanje “svetih mesta”. Čak se i sopstvena smrt u ratu ocenjuje kao put da se stigne u carstvo nebesko koje se drugačije ne bi moglo dostići.

U istoriji evropske kulture krstaška vojna kampanja ostavila je tragove i van militarističkih i političkih polemika. Pisci, slikari i graditelji devesto godina se inspirišu krstaškim akcijama. Mnoge ličnosti, poput Ričarda Lavljeg Srca, Fridriha Barbarose, Svetog Luja Devetog, pa i protivnik hrišćana, Saladin, ostaće trajno zapisani u mitologiji Zapada. Treba razgraničiti istorijski pojam krstaštva od tragova koje je taj pokret ostavio u evropskoj umetnosti od rane renesanse do devetnaestog veka.

Medjutim, gledano kroz istorijsku perspektivu, ako se poveže sled dogadjaja, čovek ne može a da se ne priseti da je islam, iskrcavajući se na Balkan, osvojio više teritorije nego što su to učinili krstaši u Palestini i Siriji, i ostavio dublji trag na evropskom tlu, desetak generacija kasnije. Borba spskih i hrvatskh plemena i ostalih balkanskih naroda protiv Turaka deo su romansirane evropske mitologije koja je krunisana izvesnim uspehom u Balkanskim ratovima. Libanski Maroniti i muslimanski predeli Balkana podsećaju nas stalno da su recidivi krstaških pohoda još uvek prisutni u ranjivom organizmu evropskog kontinenta.

Engleska i Francuska kolonizacija Levanta i Severne Afrike, pa i cionistička ideja i akcije, rodile su i sve više jačaju arapski nacionalizam, koji je stvorio pan-islamizam. Sva ta kretanja i tendencije dovele su, u krajnjoj konsekvenci, do militantnosti Osame bin Ladena, koji nedvosmisleno ponavlja da se bori protiv zapadnih, jevrejskih i marksističkih krstaških akcija. Odgovor svim ovim neprijateljima islama je džihad. Današnje teorije mediavelistike, romanticizma, orijentalizma, nacionalizma i imperijalizma beskonačno preispituju kombinatoriku islamskog lavirinta.

Istorija se ne ponavlja, kreće se spiralno. Nekada nam se čini da je prepoznajemo, ali to nije ono što smo mislili. Nova kretanja u islamskom svetu prisiliće Zapad da preispita teoriju pozitivne energije i pronadje pravi odgovor.

Zato stalno proučavanje značenja krstaškog pokreta mogao bi da dovede do novih, uspešnijih i spasonosnih saznanja.

Časopis Gradac 154-155, 2005.

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License