Jevreji Banja Luke

Banja Luka
Banja Luka imala 2 jevrejske opštine, Sefardsku i Aškenasku. Obje su vrlo stare. Većinom su u Banju Luku dolazili Jevreji iz Sarajeva i Travnika. Prije rata živjelo je u Banjoj Luci oko 400 Jevreja. Knjige Sefardske i Aškenaske opštine su potpuno uništene. Hram je bio sagrađen 1902. godine, a groblje osnovano 1883. godine.
Banja Luka je doživljela najveće strahote od ustaških krvoloka, kojima je stajao na čelu poznati krvolok dr Viktor Gutić. Po njegovom naređenju ubijen je i posljednji Jevrej koji se zatekao u Banjoj Luci.
Odmah po stvaranju NDH, koncem aprila 1941. godine, Jevreji Banje Luke stavljeni su van zakona. Naređeno im je da u roku od 24 sata moraju napustiti svoje stanove u centru grada i preseliti se u najdalja predgrađa.
Ustaše su pretvorile jevrejski hram u javnu kuću. Krevete su morali dati u tu svrhu banjalučki Srbi. Nekada ugledne i poštovane jevrejske majke i djevojke morale su clolaziti svaki dan da čiste sobe prostitutki i da ih kupaju.
Računa se da je okupaciju preživjelo 150 lica ili 37,8%. To su oni koji su napustili Banja Luku prije rata. Svojim kućama se vratilo poslije rata 24 lica, (13 muških, 8 žena i 3 djeteta) ostali su se nalazili dijelom u JNA, a dijelom u Italiji, gdje su uspjeli da se prebace. Manji dio živi po raznim mjestima naše države.
Prvo kupljenje Jevreja počelo je u junu 1941. godine. Oni su bili odvedeni u nepoznatom pravcu i vjerojatno ubijeni prije nego su stigli do nekog logora. Početkom jula opet su pohvatani muškarei i pobijeni. 16. jula 1941. godine odvedeni su stariji Jevreji oba pola u Staru Gradišku i tamo svi poubijani. 28. jula 1942. godine bili su odvedeni svi preostali Jevreji (170) i poubijani u raznim ustaškim logorima. Uništeni su hramovi, opustošena groblja i razgrabljena jevrejska imovina. Banja Luka je ostala bez Jevreja.
Poslije rata hram je obnovljen. Sada je tu smještena štamparija lista ,,Glas Krajine" (Ulica Moše Pijade). Na parceli Jevrejskog groblja podignut je 1977. godine spomenik sa natpisom: ,,0vdje su sahranjeni ekshumirani posmrtni ostaci sa starog Jevrejskog groblja u Boriku".
Ovaj spomenik podsjeća na Banjalučku jevrejsku zajednicu, kao i na mnogobrojne Jevreje, građane Banje Luke koji su izgubili živote kao žrtve fašističkog terora 1941—1945. godine.
PINTO, Avram, Jevreji Sarajeva i Bosne i Hercegovine, Veselin Masleša,Sarajevo, 1987, ISBN 86-21-00090-3

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License