Da Li Je Danilo Kis Bio Vise Kis Ili Vise Danilo

DA LI JE DANILO KIŠ BIO VIŠE KIŠ ILI VIŠE DANILO?
JEDNO PITANJE: Više mogućih odgovora
Piše. Cvi Loker
Bilten 2, April 1996 / Hitahdut Olej Ex Yugoslavie
Tokom jednog skorašnjeg razgovora, jedan jevrejski intelektualac koji živi u Jugoslaviji, izrazio je čuđenje kako je i zašto autor koji se uglavnom bavio i jevrejskom tematikom, izabrao pravoslavnu sahranu svom tragičnom i preranom nestanku? Ne rekavši to, ipak se nameće u tom sklopu pitanje može Ii se Kiš smatrati jevrejskim piscem. Nije nimalo Iako odgovoriti na to pitanje, ali valja imati u vidu da sami jevrejski motivi i teme još ne čine pisca Jevrejinom. Slična problematika postoji u odnosu na slikare. Na primer: Modigliani je bio Jevrejin, kao i Haim Sutin i mnogi drugi koji su stvarali u Parizu, ali jedino se Šagal može smatrati jevrejskim slikarom. Niko neće Ivu Andrića opisati kao jevrejskog pisca, mada se služio jevrejskim ličnostima, jevrejskim miljeom u Bosni, pa je čak i obilazio i staro jevrejsko groblje na Kovačićima (koje je užasno stradalo tokom sadašnjeg rata), opisavši i neke nadgrobne natpise.
Kiš se obilno služio jevrejskom tematikom, jamačno stoga što su ove teme bile tragičnoaktuelne tokom II Svetskog rata, a privlačio ga je takođe lik revolucionara-Jevreja tipa Borisa Davidoviča. Stradanje Jevreja u Holocaustu ili u gulazima poslužilo mu je u prikazivanju našeg doba u opšte-čovečanskom ili humanističkom svetlu. U njegovim romanima nedostaju jevrejska društva ili porodice pa i specifično jevrejske ličnosti. Čak ni pijančenja i ostale pustolovine oca jedva da su tipične za jevrejsku zajednicu. Dakako, bilo je takvih pojava neuravnoteženosti i sanjalačkih neostvarljivih ambicija, no pre u carskoj Rusiji nego u srpsko- mađarskom ambijentu Vojvodine.
Tuvija mlekar je očigledno sasvim drukčijeg kova od željezničara Kiša. Kišova simpatija prema jevrejskim žrtvama Holocausta ne proizilazi neminovno iz njegovog porekla, već je pretežno odraz razumnog i naprednog stava savremenika koji je bio svedok i pratioc masovnih nesreća i nepravdi.
Uostalom, u Kiševom slučaju pravoslavni je sprovod bio potpuno legitiman čak da ga nije izričito propisao. Njegova mati dala ga je pokrstiti u novosadskoj Uspenskoj crkvi, kad je budućem autoru bilo pet godina. Ona je to uradila po crnogorskoj tradiciji, a nije isključeno da je i smatrala da bi u tadašnjim burnim vremenima, bilo za dete bolje da odraste i da bude priznat hrišćaninom. Tako je Danilo postao, mimo svoje volje, pravoslavne vere. Koliko je poznato, a u periodu komunističkom, ma i Titovog smera, režima, je i razumljivo da Kiš nije pohađao crkve niti se pridržavao verskih propisa. S obzirom na te činjenice, doista nije isprva i smesta jasno zašto se naš pisac, kao slobodan mislioc koji naginje socijalizmu, ovog puta voljno, opredelio baš za pravoslavni sprovod. Budući da, po svojoj prilici, nije u pitanju čisto verska odluka, najverovatnije je da je Kiš to učinio iz zahvalnosti i u dubokoj odanosti svojoj majci. Druga je mogućna pretpostavka da je s tim aktom želeo da se afirmiše kao izvorno i potpuno srpski pisac. Nadalje, možda je na taj način tražio da se definitivno distancira od svoga oca, neodgovornog roditelja i glave porodice. Bilo kako mu drago, bitna je činjenica da je Kiš svoj mukotrpni život dovršio naglasivši pripadnost srpskoj kulturnoj baštini, iz koje iznikao i čijim se jezikom isključivo služio u svojim radovima.
Njegove veze s jevrejstvom bile su većinom plod kasnijih godina života i odigrale su ustvari, čini mi se, samo marginalnu ulogu u Kišovom književnom opusu. To je pokušaj objašnjenja i odgovora na postavljeno mi pitanje. Neosporno je da se radi o značajnom i orginalnom piscu novije srpske literature, a autorovo poreklo i naklonosti mogu biti predmet diskusija, ali ne menjaju, niti u bilo čemu umanjuju važnost Kišove meteorske pojave.

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License