Albala David

albala3.jpg POGLED - DR DAVID ALBALA OTRGNUT IZ ZABORAVA ISTORIJE

ČASNO IME DAVIDA ALBALE

Pismo ministra inostranih poslova Kraljevine Srbije Milenka Vesnića kapetanu dr Davidu Albali

David Albala
Pobeda Antante nad Centralnim silama u Prvom svet-skom ratu 1914-1918. godine imala je presudan istorijski značaj u životu Jugoslovena i Jevreja. Jugoslovenima je donela ostvarenje njihovog nacionalnog jedinstva, stvaranjem prve zajedničke nezavisne države jugoslovenskih naroda.
Jevrejima je, na osnovu Balfurove deklaracije iz 1917. godine, donela međunarodno priznanje prava na vaspostavljanje nacionalne jevrejske države u Palestini. Pored neizmernih žrtava u krvi i podviga na bojnom polju, da bi se došlo do tako krupnog rezultata, bilo je potrebno voditi i dobiti mnoge bitke na diplomatskom i propagandnom polju. Te bitke umnogom nisu bile lakše od onih u vreme oružane borbe.
Oba ova nacionalna pokreta bila su relativno mlada Međutim, dok su težnje jevrejskog naroda za stvaranjem nezavisne jevrejske države bile opštepoznate od pojave savremenog političkog cionizma, dotle je jugoslovenski nacionalni program bio gotovo potpuno nepoznat, naročito u SAD, koji će, međutim, blagodareći predsedniku Vilsonu, imati presudnu ulogu na Konferenciji mira u Parizu 1919. Teškoće za ostvarenje jugoslovenskog nacionalnog ideala bile su ogromne i višestruke.
Pre svega, saveznici su bili do pred sam kraj rata protiv rušenja Austro-Ugarske, zavaravajući se nadom da je mogu privući na svoju stranu, a i zbog svog shvatanja evropske ravnoteže. Uticaj austrougarske diplomatije u SAD je bio jak. Vlada u Vašingtonu objavila je rat Nemačkoj 4. aprila 1917, a na objavu rata Austro-Ugarskoj moralo se čekati do decembra iste godine. Prepreka za ostvarenje jugoslovenskog ujedinjenja nalazila se ne samo u Austro-Ugarskoj i u stavu Centralnih sila već i u samom taboru Antante, konkretno Italije koja je insistirala na primeni tajnog Londonskog pakta od aprila 1915, koji je činio praktično nemogućim stvaranje jugoslovenske države. Pakt je obećavao Italiji veliki deo jugoslovenske teritorije i predviđao je postojanje tri jugoslovenske države na istočnoj obali Jadrana: Hrvatske, Srbije i Crne Gore. Ugovor je bio tajni upravo zato što je bio nepravedan i zasnivao se na strategijskom principu koji je isticala Italija, nasuprot principu narodnog samoopredeljenja koji su isticali predstavnici buduće Jugoslavije. SAD nisu ovaj ugovor potpisale, čak nisu ni znale za njegove odredbe.
Predsednik Vilson i ondašnja javnost su bili i protiv tajnih ugovora i protiv negacije principa narodnosti. Ove činjenice dovoljno ukazuju na ogroman značaj jugoslovenske nacionalne propagande u SAD protiv tajnih ugovora, a za načelo narodnog samoopredeljenja Osim toga, neizgrađenost jasnog zajedničkog nacionalnog programa samih Jugoslovena a i njihove uzajamne nesuglasice, još više su otežavali i komplikovali njihovu nacionalnu akciju.
Zbog svoje ogromne vojničke i političke uloge na tok i ishod rata, SAD su dobile prvorazredan značaj za saveznike, tako da su i Velika Britanija i Francuska odmah po stupanju SAD u rat požurile da pošalju svoje ratne misije u Vašington radi dogovora o zajedničkoj vojnoj i diplomatskoj akciji. Svoju misiju poslala je i Srbija koja je, pre stupanja SAD u rat na strani Antante (krajem 1916), uspostavila diplomatske veze sa Vašingtonom na nivou poslanstva Dotad su Srbija i Crna Gora imale u SAD samo konzularna predstavništva Iz ovih činjenica proističe sva važnost koju su SAD namah dobile kao uticajan faktor u borbi Jugoslovena za slobodu i jedinstvo.
Da bi se pridobile američka vlada i američka javnost za jugoslovensku stvar, koju je tada zvanično predstavljala Srbija kao jedini međunarodno priznati činilac među po-bornicima buduće Jugoslavije (pored Crne Gore), trebalo je činiti ogromne političke, diplomatske i propagandne napore. U tom pogledu, kao što će se videti iz daljeg izlaganja, ulogu istorijske važnosti odigrao je doktor dr David Albala, kao i beogradski nadrabin doktor Alkalaj. Obojica su snažno delovala i kao srpski i kao jevrejski rodoljubi preko američkih Jevreja David Albala 66 je povezao nacionalnu stvar Srba, odnosno Jugoslovena, sa nacionalnom stvari Jevreja Njegova zasluga u tom pogledu, kao i zasluga Alkalaja, veoma je značajan. Albala i Milenko Vesnić,67 delujući u sporazumu sa srpskom vladom na Krfu, pojavljuju se u neku ruku kao neimari prvog političkog državnog saveza zaključenog iz-među Srba, odnosno Jugoslovena, i Jevreja, pošto je za njihovo ime vezano priznanje jevrejskog prava na državnu nezavisnost. Tako je Milenko Vesnić, kao predstavnik Srba, odnosno Jugoslovena, posle priprema u kojima je na najneposredniji način učestvovao David Albala, stavio svoj potpis na Balfurovu deklaraciju. Time se Srbija u ime Jugoslovena prva među svim državama - posle Velike Britanije - solidarisala sa Balfurovom deklaracijom o jevrejskoj državnoj nezavisnosti.
Značajan diplomatski i nacionalno-propagandni rad Davida Alabale u korist srpske, odnosno jugoslovenske nacionalne stvari u SAD prikazala je u već navedenom članku veoma dokumentovano, i velikim delom na osnovu dosad neobjavljenih podataka, poznata srpska i jugoslovenska javna radnica i rodoljub, prof. Paulina Lebl-Albala Ovde će biti izloženi glavni stavovi toga izlaganja iz kojeg proističu sledeće činjenice:
Kapetan u srpskoj vojsci, David Albala je inicijator ideje o organizovanju propagande i diplomatske akcije u SAD, u prvom redu preko američkih Jevreja, u korist srpske, odnosno jugoslovenske nacionalne stvari, kao i u korist jevrejskog nacionalnog programa Dr Albala suge-riše predsedniku srpske vlade Nikoli Pašiću da Srbija odmah posle Engleske bude prvi potpisnik Balfurove deklaracije, čime bi se zadobile simpatije američkih Jevreja za Srbiju. Srpska vlada prihvata odmah u celosti ovu inicijativu koja je, uostalom, bila sasvim u duhu demokratske tradicije Srbije i solidarnosti Srba mojsijevaca sa Srbijom. Odličan diplomatski potez srpske vlade i Davida Albale doprinosi uspehu i Srbije i cionizma.
Veliki borac jevrejskog naroda kome je - po rečima njegove supruge Pauline Albale - posvetio sav svoj život i u čijoj je službi sagoreo, David Albala, predsednik Beogradske sefardske opštine i potpredsednik Saveza jevrejskih opština Jugoslavije, prvi pobornik stvaranja jevrejske vojske, bio je u isto vreme i zaslužan srpski, odnosno jugoslovenski rodoljub. On je ove ideje uporedo nosio u svom srcu, uspevajući da ih uskladi na upravo idealan način, služeći i jednoj i drugoj na njihovu obostranu korist.
„Da je nastavio celo svoje školovanje u Beogradu, on bi svakako postao jedan od odličnih predstavnika Srba Mojsijeve vere. Naša beogradska sredina, svojom divnom toplinom i tolerancijom nije pravila razlike između pripadnika raznih vera, i svakako bi i u njemu kao i u svima nama drugima uspavala osećanje uvređenog i poniženog nacionalnog ponosa i osvetničkog revolta koje je buktalo kod Jevreja nastanjenih u drugim manje tolerantnim sredinama"68
Međutim, dok je studirao medicinu na Univerzitetu u Beču, David Albala je naišao na oštar antisemitizam i megalomanski pangermanizam. „Nemci su, u svojoj nadmenosti i uverenju da su übermesch, gledali sa preziranjem na sve ostale narode Dvojne monarhije, a pogotovu na Jevreje… Nije čudo što su se mladi jevrejski studenti, okupljajući se u velikom broju na studijama u Beču, svrstavali u svoje organizacije kao borbene ili odbrambene redove."69 U sudaru sa tom atmosferom agresivnog i grandomanskog pangermanizma, atmosferom u kojoj je Hitler crpeo osnovne elemente za svoju rasističku ideologiju, mladi Albala se napaja cionističkim idejama Teodora Hercla i postaje borbeni jevrejski nacionalist koji teži stvaranju jevrejske države u Palestini.
Posle završenih studija u Beču, Albala se vraća u Srbiju kao ubeđeni i oduševljeni cionist. On budi nacionapnu svest svojih jednovernika, ali ne prestaje da radi odano i za dobro Srbije - zemlje u kojoj se rodio i odrastao i koju je iskreno voleo. Učestvuje u ratovima za oslobođenje i ujedinjenje Srba i svih Jugoslovena, vršeći besprekorno svoju građansku dužnost.
Posle vojničkog sloma Srbije 1915. godine, mladi kapetan Albala zajedno sa srpskom vojskom, iscrpen stiže na ostrvo Krf koje je postalo sedište srpske vlade i srpske Narodne skupštine.
„Upoznat preko štampe sa radom velikih jevrejskih organizacija, David Albala je smislio, za vreme Prvog svetskog rata, kako da njihov ugled i uticaj upotrebi u korist svoje domovine, male Srbije… Oporavivši se jedva na ostrvu Krfu od teške iscrpenosti prilikom povlačenja iz Srbije, on je starom iskusnom srpskom državniku Nikoli Pašiću izložio svoj plan: da valja SAD upoznati sa potrebama i željama male pregažene Srbije i da valja od njih potražiti pomoć za nju. Kroz nekoliko dana bilo je odlučeno i sve udešeno da mladi kapetan Albala putuje u SAD kao delegat srpske vlade… Dobar poznavalac engleskog jezika… odlučan mladi oficir, plamen i rečit… privukao je na sebe opštu pažnju."
Lord Balfur je 2. novembra 1917. godine u ime britanske vlade objavio poznatu rezoluciju kojom se Jevrejima priznaje pravo da u Palestini izgrade svoju domovinu:
… „Jevrejska američka štapma, koja je vrlo razvijena i uticajna, trijumfovala je… Davnašnji oduševeljeni cionista dr Albala bio je i sam ushićen… Ali ipak nije ni za trenutak zaboravio da i tu priliku upotrebi u korist svoje drage Srbije. I on je brzo smislio jedan oštrouman plan: jevrejska javnost u Americi biće prosto jednim po-tezom osvojena ako se mala balkanska zemlja Srbija, dotle slabo poznata na ovom kontinentu, ispolji kao odlučan prijatelj cionističke teze. Toga radi, Srbija treba javno da podupre Balfurovu deklaraciju. Dr Albala je tu svoju misao sugerisao tadašnjem srpskom opunomoćenom ministru Milenku Vesniću, koji ju je odmah prihvatio, dostavio našoj vladi, i od nje dobio pristanak da u njeno ime da izjavu. I tako je došlo do poznatog Vesnićevog pisma u kome se srpska vlada pridružuje britanskoj u priznanju Palestine kao jevrejske domovine…
Očekivanja dr Albale bila su u potpunosti opravdana. To pismo je bilo odštampano u svima američkim listovima, na njega se neprestano pozivalo kao na svedočanstvo velike tolerancije, širokogrudosti i demokratizma Srbije, i od tada je naša zemlja postala omiljena i popularna u svim jevrejskim krugovima, ne samo u Americi nego, posle rata, i u Evropi. Zapamtilo se vrlo dobro - a Jevreji imaju sjajno pamćenje - da je mala Srbija, prva posle velike Britanije, pohitala svojim skromnim ali časnim autoritetom da oda pravdu stolećima proganjanom narodu. Srbija je jednim gestom postala u velikoj američkoj sredini oličenje pravice i velikodušnosti…
Sam dr Albala smatrao je da je ovo pismo krajnji domet njegovog političkog rada, srpskog i jevrejskog… Jednim svojim prtezom postigao je trostruki upseh: najpre je pridobio simpatije američkog javnog mišljenja za Srbiju, zatim je od strane vlade dobio izraze njenog blagonaklonog stava prema Jevrejima, po sebi se razume i prema svojim srpskim Jevrejima i, najzad, dobio je još jednu podršku svoje omi-ljene cionističke teze koja će verovatno podstaći i druge savezničke države da dadu slične izjave…
Polazna tačka delatnosti dr Albale u Americi bila je ovo: ući odmah u krugove jevrejskih organizacija, koje su vrlo jake, razvijene i uticajne, i svojim razlaganjima uticati na njih tako da ta stvar Srbije postane simpatična i vredna zauzimanja Usled toga, pobeda saveznika morala bi imati kao posledicu i odavanje pravde malenoj Srbiji, to jest ostvarenje njenih nacionalnih snova i težnji. Na svim tim sastancima i skupovima, koji su često bili i javni mitinzi, dr Albala se odmah ispoljavao kao ono što je: Jevrejin, cionist, rodom iz Srbije, hrabre i tolerantne zemlje - i ti njegovi iskazi odmah su delovali kao magijske reči: Sezame otvori se - i sve najzatvorenije jevrejske kuće i najuglednije jevrejske organizacije otvarale su se smesta pred mladim srpskim kapetnom… i sve to skupa donosilo je odlične rezultate za Srbiju i za jevrejsku stvar koju je dr Albala u svakoj zgodnoj prilici zastupao…"
David Albala je bio jedan od prvih inicijatora i pobornika za organizovanje jevrejske vojske. On se zauzimao za stvaranje jevrejskih dobrovoljačkih odreda koji će otići da oslobode Palestinu od turske vlasti. „Kada je, posle mnogo truda, došlo do formiranja tih prvih jevrejskih odreda, mladi srpski kapetan Albala, zajedno sa američkim majorom Vajtom predvodio ih je s proleća 1918. u svečanom pohodu kroz njujoršku Petu aveniju… Oko četvrt veka kasnije, kad je ponovo pokrenuto pitanje o stvaranju jevrejske vojske, došlo je do velike manifestacije za tu stvar u Vašingtonu gde je odano priznanje dr Albali. Tom prilikom je govorio i pozdravio Davida Albalu jugoslovenski konzul u Njujorku dr O. Gavrilović." (U ovom citiranju teksta Pauline Albale, ime Vid kojim je dr Albala nazivan u krugu svoje porodice, zamenjeno je njegovim zvaničnim imenom. - prim. autora.)
„Naročito je bio radostan što je imao mogućnost da svoju najdragoceniju relikviju, Vesnićevo pismo o priz-nanju i Palestine od strane srpske vlade, preda biblio-teci Jevrejskog univerziteta u Jerusalimu na čuvanje. Tamo je bilo intelektualno središte jevrejskog naroda i političko središte buduće jevrejske države. Tamo je mesto relikviji koju je on izvojevao od svoje države za jevrejsku državu. Kao što verni prinose darove i žrtve na oltar svome božanstvu, tako je on prineo ovaj dokumenat na dar svome idealu - jevrejskoj državi. Bio j srećan zna-jući da je ovaj dokumenat plaćen s jedne strane njegovim zauzimanjem i radom i, sa druge strane, odanošću, samopregorom i žrtvama sveg jevrejskog naroda u Srbiji."70
Milenko Vesnić, poslanik Srbije u Parizu, kasnije predsednik vlade ujedinjene jugoslovenske države, uputio je pismo kapetanu Davidu Albali krajem 1917. godine. Vesnić se tada nalazio na čelu Srpske ratne misije u SAD. Tamo je u isto vreme boravio i D. Albala, u misiji o kojoj je bilo reči. Pismo glasi:

Vašington, 24. XII 1917.
SRPSKA RATNA MISIJA U SJEDINjENIM DRŽAVAMA
Moj dragi kapetane Albala,
Želim da izrazim Vašoj jevrejskoj braći simpatije srpske vlade i srpskog naroda za ponovno uskrsnuće jevrej-ske države u Palestini, shodno njihovim mnogobrojnim sposobnostima i njihovom nesumnjivom pravu, čime će oni ponovo zauzeti istaknuto mesto u društvu naroda. Uveren sam da će ostvarenje njihovih ideala biti ne samo njima od koristi, već i vaskolikom čovečanstvu.
Vama je dobro poznato, dragi kapetane Albala, da nema naroda na svetu koji simpatiše sa gore pomenutom idejom više no srpski narod. Zar mi ne prolivasmo gorke suze na obalama Vavilona, na domaku naše ljubljene i tek nedavno izgubljene domovine? Kako da ne učestvujemo u težnjama i patnjama jevrejskog naroda, kad su se naši zemljaci Vašeg porekla i Vaše vere borili za svoju srpsku otadžbinu isto tako hrabro kao i naši najbolji sinovi?
Nama će biti žao, ako nas i jedan od naših sugrađana Jevreja bude napustio i vratio se u svoju obećanu zemlju, ali ćemo se tešiti nadom, da će nam oni ostaviti zamašan deo svojih srdaca i postati najjača veza između slobodnog Izraela i Srbije.
Uveravajući Vas, dragi kapetane Albala, u svoje odlično poštovanje ostajem
Vaš Vesnić, s.r.

Drugo pismo glasi: Kapetanu
Dr Davidu Albali Srpsko poslanstvo
Vašington
Jugoslovenska vlada (vlada Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca) prva je stavila svoj potpis na Balfurovu deklaraciju o stvaranju jevrejskog nacionalnog ognjišta u Palestini.
(Potpis u ime vlade stavio je dr Milenko R. Vesnić, opunomoćeni ministar)71.
Iz knjige JEVREJI ZA SLOBODU SRBIJE 1912-1918
BlinkListblogmarksdel.icio.usdiggFarkfeedmelinksFurlLinkaGoGoNewsVineNetvouzRedditYahooMyWebFacebook

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License