51 Svetski Rat Revolucija I Gradanski Rat U Rusiji

49. GLAVA

SVETSKI RAT — REVOLUCIJA I GRAĐANSKI RAT U RUSIJI
Izbijanjem svetskog rata 1914, godine započeo je za istočnoevropsko Jevrejstvo niz nedaća koje nas podsećaju na najteža razdoblja jevrejske istorije. Velika je bila tragedija proganjanih ruskih Jevreja koji su morali da šalju na stotine hiljada svojih sinova na bojište i da žrtvuju njihove živote za „otadžbinu" keja ih je stalne mučila svojim dekretima i pogromima. Patnje jevrejskog naroda u Rusiji još su više porasla kada su od samog početka rata carske vojne starešine sa svom svirepošću odvlačile jevrejske stanovnike sa ženama i decom iz gradova u ratnoj zoni blizu nemačke granice, jer su se bojali da bi Jevreji mogli da pomognu neprijatelju. Proterane su čitavi jevrejske opštine prvo iz gradova varšavskog sreza, a zatim iz Litvanije. Ljudi su terani od grada do grada, dok na kraju nisu upućeni daleko u unutrašnjost Rusiji (1915). U mnogim su opštinama uzimani rabini i drugi ugledni građani kao taoci, koja je čekala smrt ako bi se ruskoj vojsci u blizini tih opština dogodilo neko zlo.

Po sebi se razume da se u srcima proganjanih jevrejskih masa razbuktala vatrena mržnja protiv carskog režima, a kada je 1917. godine izbila druga ruska revolucija, Jevreji su joj se sa oduševljenjem pridružili.

Jedno vreme stvari su se po njih povoljno razvijale. Car je abdicirao, a privremena vlada je otpočela sa pripremama za saziv Ustavotvorne skupštine i za uvođenje republikanskog poretka. Ali još pre samog sastanka Skupštine, 4. aprila 1917. godine bila je proklamovana jednakost svih građana: Jevreji su dobili sva građanska, politička i nacionalna prava. To je bila takozvana treća emancipacija, koja je Jevreje priznala ne samo kao ravnopravne građane, već i kao posebnu naciju.

Međutim, u Rusiji nisu uspostavljeni red i mir i Jevreji nisu imali prilike da se koriste svojim novim pravnim položajem. Rat se nastavio, a zemlju su razdirale stranačke borbe. Pod vođstvom Lenjina i Trockog (Lav Trocki je bio pomilovani Jevrejin), boljševici su posle duge borbe oborili privremenu vladu (novembra 1917) i proglasili Sovjetsku socijalističku republiku. Rusija se povukla iz svetskog rata i organizovana je Skupština sovjeta, u kojoj su boljševici (komunisti) imali pretežnu većinu. Rusija se razbila u nekoliko zemalja. Pored Poljske, Finske, Letonije, Estonije i Litvanije odvojila se od Rusije i Ukrajina. Ova je zemlja, u kojoj se nalazila polovina jevrejskih stanovnika Rusije, postala nezavisna država sa Kijevom kao glavnim gradom. Došlo je do rata između Kijeva i Moskve (glavnog grada Rusije), koji je trajao od 1918. do 1920. Moskovska crvena armija je prodrla u Ukrajinu, ali je borba protiv ukrajinskih bataljona — od kojih su neki nosili imena nekadašnjih vođa ukrajinske nezavisnosti (Hmeljnicki, Gonta) — bila veoma teška. Za Jevreje je to bio znak da se vraćaju nekadašnji pokolji. Uostalom, vreme koje je naišlo nije bilo nimalo manje strašno od divljih vremena evociranih imenima tih bataljona. Šef ukrajinske vlade, Petljura, dao je punu slobodu akcije novoj armiji hajdamaka (ukrajinski vojnici) kojoj su se pridružile varvarske bande pod imenom kozačkih atamana, čija je jedina lozinka bila: smrt boljševicima i Jevrejima!

Godina 1919. bila je godina strašnih pokolja u stotinama jevrejskih opština. U podolskom gradu Proskurovu hajdamaci su ubili hiljadu i pet stotina Jevreja. Do sličnih pokolja je došlo i u Žitomiru, Fastovu, Čerkasiju, Tulčinu, Umanu i mnogim drugim gradovima — ukratko, u svim mestima u kojima je i za ukrajinskih pokolja u XVII i XVIII veku proliveno toliko jevrejske krvi. Na Petljurina zverstva nadovezali su se pogromi antiboljševičkih belogardejaca pod vođstvom ruskog generala Denjikina, koji je preko Ukrajine napredovao prema Moskvi. Smatrajući sve Jevreje boljšivicima, „beli" su za vreme svog pokreta prema Moskvi ubijali Jevreje i pljačkali njihovu preostalu imovinu. Na kraju je Crvena armija pobedila i Petljuru i Denjikina i pogromi su prestali, ali jevrejsko stanovništvo nije se spasio bede i gladi. Ukrajina se ponovo ujedinila sa Velikom Rusijom i postala sovjetska zemlja. Srednjoj klasi, kojoj je pripadala većina Jevreja, nova je vlast oduzela stare mogućnosti privređivanja pa čak i građanska prava, jer su puna građanska prava mogli da uživaju samo pripadnici proleterske klase.

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License