5 Odvodenje Zatocenika Iz Logora

Odvođenje zatočenika iz logora

Prilikom dovođenja zatočenika u Prihvatni logor Zemun sa njima su stizali i predloži za dalji postupak, sačinjeni od vojnih ili policijskih organa, koji su izvršili hapšenje ili zarobljavanje. Ovi predloži, kao i ranije, najčešće su imali snagu izvršne presude. Ustanova BdS-a u Srbiji obično ih je samo potvrđivala, a zatim bi se, na osnovu njih, u nadležnom referatu Gestapoa sastavljali transporti ili grupe za upućivanje iz logora. Za nemačkog okupatora, logor je bio distributivni centar različitih kategorija zatočenika, kako onih određenih za upućivanje na prisilni rad, najčešće u koncentracione logore, tako i onih koji su trebali da budu upućeni na »slobodni rad«. Istovremeno, od kraja 1942. godine do leta 1943. godine, logor je bio i dopunski rezervoar talaca za streljanja »u okviru mera odmazde« u okupiranoj Srbiji, a od 1943. godine i logor za taoce sa teritorije NDH, uglavnom iz Srema. Zbog teških životnih uslova i čestih epidemija zaraznih bolesti, boravak zatočenika u logoru najčešće se produžavao, a brojni zatočenici nisu ni dočekali da budu upućeni iz logora, nego su u njemu na razne načine izgubili život. Pre upućivanja iz logora, zatočenici su odvajani u poseban paviljon, u karantin od tri nedelje, koji bi se u slučaju bolesti i jednog zatočenika produžavao još tri nedelje.

Osim predloga za dalji postupak, nemačkoj okupacionoj sili glavni, često i presudni, kriterijum pri upućivanju zatočenika iz logora bila je njihova radna sposobnost. I potrebe pojedinih logora za radnom snagom, uticale su na odluku kojim će transportom zatočenici bit; upućeni iz logora Dešavalo se, stoga, da o daljoj sudbini, pa i o životu zatočenika, odlučuje njihova radna sposobnost ili slučaj. Iz grupe zatočenika dovedenih iz Donjih Petrovaca i Vukoševca, januara 1943. godine, izdvojeni su radno sposobni i, krajem istog meseca, upućeni u KL Mauthauzen, dok su radno nesposobni zatočenici iz istih grupa, preko Komesarijata za izbeglice, prebačeni u Srbiju i oslobođeni. Iz logora u Nišu, 7. marta 1943. godine, dovedena je grupa zatočenika optuženih za istu krivicu. Posle dva meseca karantina, deo zatočenika iz ove grupe upućen je u KL Mauthauzen, a ostali su odvedeni na prisilni rad u rudnik Trepču, gde su uslovi života i rada bili, ipak, nešto povoljniji.

Produžavanje boravka u logoru bilo je prilika da se raznim kanalima pokuša oslobađanje zatočenika, jer bi to posle odvođenja iz logora, po pravilu, bilo neizvodljivo. Raznim intervencijama uspelo je oslobađanje izvesnog broja zatočenika iz logora. Međutim, najveći deo puštenih zatočenika činile su grupe radno nesposobnih zatočenika, uglavnom starijih muškaraca, žena i dece, koje su prebacivane u Srbiju, preko Komesarijata za izbeglice.

Hronologija odvođenja zatočenika iz logora može precizno ili relativno precizno da se utvrdi, mada, verovatno, ima grupa o kojima nema traga u izvorima. Međutim, brojnost i sastav grupa zatočenika odvođenih iz logora, na osnovu postojećih izvora, često nije moguće tačnije utvrditi. Kao i 1942. godine, neki transporti formirani su u logoru na Banji ci od zatočenika ovog logora i od zatočenika dovedeni iz logora na Sajmištu. U nekoliko navrata i transportima upućivanim iz logora na Sajmištu, priključivani su zatočenici iz logora na Banjici.

Upućivanje zatočenika na »prisilni rad« (Zwangsarbeitseinsatz) u nemačke koncentracione logore, započeto u jesen 1942. godine, nastavljeno je i tokom 1943. godine. Osim u KL Mauthauzen, od sredine 1943. godine, zatočenici su upućivani i u KL Aušvic. Iz logora na Sajmištu, od 13. do 20. januara 1943. godine, u logor na Banjici, pojedinačno i u manjim grupama, odvođeni su zatočenici, koji su priključeni transportu upućenom, 26. januara 1943, u KL Mauthauzen. U ovom transportu je bilo i 43 zatočenika iz Slavonije (Hrvati i Srbi iz Duzluka, Gazi ja i drugih sela), koji su, preko logora na Sajmištu, 7. januara 1943, bili prebačeni u logor na Banjici. Novi transport zatočenika u KL Mauthauzen, upućen je, isto tako, iz logora na Banjici, 30. januara 1943. godine. U transportu je bilo 233 zatočenika dovedenih iz logora na Sajmištu (176 Srba, 36 Hrvata i 21 Musliman), većinom seljaka iz Donjih Petrovaca u Sremu i Vukoševca na Baniji, grupa zatočenika iz Tešnja, Teslica i okolnih mesta u Bosni, kao i 9 zatočenika logora na Banjici, Naredni transport u KL Mauthauzen, upućen je, 2. marta 1943. godine, iz logora na Sajmištu. U transportu je bilo 200 zatočenika, većinom Srba sa Banije, optuženih za saradnju sa NOP-om, zatim grupa od 30 zatočenika iz Žapca, uhapšenih zbog slušanja vesti »neprijateljskih radio-stanica«, zbog »protivnemačkog držanja«, zbog crne berze i dragih prekršaja. U KL Mauthauzen iz logora na Sajmištu, 15. maja 1943. godine, upućen je transport od 338 zatočenika, većinom saradnika NOP-a, dovedenih iz logora u Nišu, kao i iz drugih logora i zatvora u Srbiji i u NDH. Iz logora na Sajmištu, tokom juna 1943. godine, u KL Mauthauzen upućena su dva transporta zatočenika: 5. juna i 15. juna. U prvom transportu bilo je 169 zatočenika, većinom iz okupirane Srbije (zatočenici uhapšeni zbog saradnje sa organizacijom D. Mihailovića i manja grupa pripadnika NOP-a), kao i zatočenici sa teritorije NDH, uglavnom saradnici NOP-a i partizani. U drugom transportu bilo je 123 zatočenika sa teritorije NDH (većinom pripadnici NOP-a i grupa četnika). Sledeća grupa zatočenika logora na Sajmištu, upućena je u KL Mauthauzen, 29. oktobra 1943. godine, transportom iz logora na Banjici. U grupi je bilo 40 zatočenika dovedenih iz logora u Zenici, septembra 1943. godine, kao i 23 zatočenih Grka, dovedenih sa Krita.

Od sredine 1943. godine, počelo je upućivanje zatočenika (žena, zatim muškaraca) iz logora na Sajmištu u KL Aušvic. U ovim grupama, osim nekolicine žena, svi zatočenici bili su pripadnici NOP-a i zarobljeni partizani, uglavnom, sa teritorije NDH, dok je manji broj bio iz okupirane Srbije. Iz logora na Sajmištu, 24. juna i 5. jula 1943, u logor na Banjici prebačeno je dvadesetak zatočenica, određenih za upućivanje u KL Aušvic. Zajedno sa zatočenicima iz logora na Banjici (ukupno njih 159), one su, 7. jula 1943, upućene u KL Aušvic. Naredni transport sa ukupno 72 zatočenice, upućen je u KL Aušvic, 27. avgusta 1943, iz logora na Sajmištu. U grupi su većinom bile zarobljene partizanke iz Operacije »Schvvarz«, kojima je, 24. avgusta, priključeno 12 zatočenica dovedenih iz logora na Banjici. Već posle četiri dana, 1. septembra 1943. godine, iz logora na Sajmištu u KL Aušvic, upućen je novi transport sa ukupno 500 zatočenlka. U transportu su bili zarobljeni partizani iz Operacije »Schvvarz«, zatočenici dovedeni u grupama iz Travnika i Prijedora u proleće 1943. godine, kao i seljaci (među njima i brojni pripadnici NOP-a) iz Boljevaca, Batajnice, Dobrinaca i drugih sremskih mesta.

Deo zatočenika logora na Sajmištu, upućivan je na prisilni rad, ali ne u koncentracione logore, nego u logore za prisilni rad na teritoriji okupirane Srbije, u Bor i Trepču. gde su uslovi života i rada, u odnosu na koncentracione logore bili relativno snošljivi. Transport od 500 zatočenika, dovedenih, uglavnom, iz Bosanske Krajine, upućen je, 31. marta 1943, u Bor, u logor Brin (Brühn). Ubrzo, iz Bora u logor na Sajmištu, vraćen je deo radno nesposobnih zatočenika, a, 24. oktobra, sa prisilnog rada u Boru vraćena je nova grupa iscrpljenih zatočenika. U logor kod Prvog Tunela, u rudniku Trepča, 19. maja 1943, upućen je transport od 70 zatočenika, uglavnom, pripadnika NOP-a, iz Niša, Kra-gujevca, Šapca i drugih mesta u Srbiji. Kao i ranije, pri odabiranju zatočenika za rad u Trepči, učestvovao je i dr Todor Cvetkovič, službenik rudnika, koji je zatočenicima pre polaska dao više korisnih saveta. Sledeći transporti zatočenika iz logora na Sajmištu, upućeni su u rudnik Trepču, 15. juna i 11. jula 1943. godine. Nešto više o ovim transportima nije moglo da se utvrdi. Na prisilni rad u rudnik Trepču, 27. septembra 1943, upućeno je 50 zatočenika. Iz ovog, kao i iz prethodnih transporta deo radno nesposobnih zatočenika, kasnije je vraćen u logor na Sajmištu.

Zatočenici iz logora na Sajmištu, osim u rudnike, upućivani su na prisilni rad i u logore Organizacije Tot na poljoprivrednim dobrima (OT-Gut ili OT — Landgut) u Banatu, u Banatskom Brestovcu i Banatskom Vlajkovcu. Prva grupa od 30 zatočenika, upućena je u Banatski Brestovac, 17. novembra 1942, iz sabirnog logora Organizacije Tot na Ušću, a grupa od 40 zatočenika, iz istog logora, dovedena je, 19. januara 1943. godine, u novoformirani logor u Banatskom Vlajkovcu. Iz logora na Sajmištu, početkom jula 1943, u logor u Banatskom Vlajkovcu, dovedena je nova grupa od oko 40 zatočenika. U logor u Banatskom Brestovcu, 4. juna 1943, iz logora na Sajmištu, dovedeno je nekoliko zatočenika, a, 5. jula 1943, dovedeno je još 20 zatočenika.

U manjim ili većim grupama, deo zatočenika logora na Sajmištu, upućivan je i na »slobodni rad« (Freierbeitseinsatz) u radne logore oko velikih industrijskih središta u Rajhu. Zatočenici su u Rajh upućivani, preko predstavnika Generalnog opunomoćenika za angažovanje radne snage u Osijeku Pozera, odnosno preko logora za »slobodne radnike« u Tenji, kraj Osijeka, i na Kanalu u Zagrebu. Transport od 158 žena, većinom dovedenih iz Bosanske Krupe, upućen je iz logora na Sajmištu, 3. marta 1943. godine, »gospodinu Pozeru« u Osijek. Grupa od 13 radno nesposobnih žena, 14. marta 1943, vraćena je u logor na Sajmištu, a ostale su, preko Zagreba, upućene u Rajh. Krajem istog meseca, 30. marta 1943, na rad u Rajh, upućen je transport od 706 zatočenika dovedenih u logor, u drugoj polovini februara 1943, iz požarevačkog kraja. Preko ispostave nemačke policije u Zemunu (EK-3), oko 50 zatočenika logora na Sajmištu, većinom Sremaca, upućeno je na rad u Rajh (u Beč), 20. avgusta 1943. godine. Krajem oktobra 1943. godine, preko Tenje i Zagreba, upućen je na rad u Rajh, transport od oko 200 muškaraca i žena, zatočenika logora na Sajmištu. Direktno iz logora ili preko logora na Banjici, na »slobodni rad« upućeno je i više manjih grupa i pojedinih zatočenika logora na Sajmištu, čiji je broj teško utvrditi.

Od kraja 1942. godine do avgusta 1943, iz logora na Beogradskom sajmištu, odvođeni su zatočenici uhapšeni na teritoriji Srbije, određeni za streljanje »u okviru mera odmazde« i ubijani na stratištu u Jajinčima. Prema našim istraživanjima od januara do avgusta 1943, u nekoliko manjih grupa, odvedena su 42 zatočenika sa Sajmišta, od kojih su svega dvojica ubeležena u evidenciju zatočenika logora na Banjici. Skoro bez izuzetka, ovi zatočenici pripadali su organizaciji D. Mihailovića ili su je pomagali. Na streljanje u Jajincima, 19. februara 1943. godine, odvedena je i grupa od 68 bolesnih zatočenika, vraćenih u logor na Sajmištu sa rada u Rajhu, tri dana ranije. Ovu grupu sačinjavali su, uglavnom, pripadnici NOP-a. Dve grupe zatočenika logora na Sajmištu, upotrebljene su kao radna snaga prilikom iskopavanja i uništavanja leševa na stratištu u Jajincima, od druge polovine novembra 1943. godine do početka februara 1944, koje je sprovela nemačka »Posebna komanda 1005«. Iz logora na Sajmištu, 15. novembra 1943. godine, u Beograd su prebačene dve grupe zatočenika: 38 Albanaca, dovedenih, uglavnom, iz Valone, nepun mesec dana ranije, i 58 Jevreja, iz Splita, dovedenih u logor 27. oktobra 1943. Ovim zatočenicima, zatim, gubi se svaki trag, jer su oni, najverovatnije, ubijeni kao nepoželjni svedoci. U vreme kada se privodilo kraju uništavanje tragova zločina, 20. januara 1944. godine, na stratište u Jajincima, iz logora na Sajmištu, dovedeni su gotovo svi preostali Jevreji iz splitske grupe, ukupno 81 zatočenik. U grupi su bile žene i deca i jedan jevrejski mladić (Isak Ruben, iz Uroševca), doveden u grupi Albanaca iz Elbasana, 27. decembra 1943. godine.

Sredinom 1943. godine, logor na Sajmištu postao je i logor za taoce sa teritorije NDH, uglavnom, iz Srema. Prema našim istraživanjima, iz logora je odvedeno i na mestima partizanskih akcija ubijeno ukupno 326 zatočenika, uglavnom, tokom oktobra i novembra 1943. godine. Za odmazdu, 1. aprila 1944, na Bežanijskoj kosi streljana su još 54 zatočenika logora na Sajmištu.

Preko Komesarijata za izbeglice i preseljenike, organa vlade generala M. Nedića, radno nesposobni zatočenici (stariji muškarci i dečaci, žene i mala deca), prebacivani su u Beograd i oslobađani. Nemačka okupaciona vlast puštala je one zatočenike logora na Sajmištu, koji su joj bili teret i koje ni na koji drugi način nije mogla da iskoristi, svesna propagandnog i političkog efekta koji puštanje iz logora može da ima u Srbiji. Zatočenici sa Sajmišta dovođeni su u Komesarijat iscrpljeni, iznemogli, loše obučeni (pocepani, bosi) i najčešće bolesni, tako da su mnogi odmah upućivani u beogradske bolnice ili su, prvo, morali da izdrže karantin u Centralnom lazaretu za izbegličku decu, u zgradi internata Bogoslovskog fakulteta na Karaburmi. Posle velikih patnji i neizvesnosti, oni su se našli u sigurnosti, okruženi brigom i pažnjom. Sa toplinom, saučešćem i ponudama, narod Srbije dočekivao je i grupe koje su, posle puštanja iz logora na Sajmištu, vraćene u svoje krajeve, kao i transporte zatočenika, upućivane na prisilni rad u Bor.

Iz logora na Sajmištu, preko Komesarijata, 5. januara, pušten je jedan zatočenik; 27. januara, pušteno je 83 starijih i bolesnih Srba sa Banije i iz Donjih Petrovaca u Sre-mu; a, 31. januara 1943. godine, puštene su tri žene iz Paklenice u Slavoniji. Sekretar Komesarijata B. Vlaisavljević, 1. marta 1943, preuzeo je, u logoru na Sajmištu, dve veće grupe zatočenika. U prvoj grupi, bilo je 122 žene i dece iz Bosanske Krajine, dovedenih transportima iz Bosanske Krupe, sredinom februara 1943. godine. U drugoj grupi, bilo je 154 radno nesposobnih zatočenika, dovedenih, u drugoj polovini februara 1943, iz Požarevca. Novu grupu od 20 žena, dovedenih transportima iz Bosanske Krajine, Komesarijat je preuzeo 6. marta 1943. godine. Posle karantina u logoru, tokom aprila, u maju 1943. godine, nastavljeno je puštanje zatočenika preko Komesarijata. Grupa od 23 zatočenika, dovedenih februara 1943, iz Požarevca, prebačena je u Beograd, 5. maja 1943, i odmah upućena u karantin. Krajem maja 1943, preko Komesarijata, puštene su dve grupe zatočenika, uglavnom, žene iz Bosanske Krajine: 27. maja, 53, a 28. maja, 29 zatočenika. U nekoliko manjih grupa, 2. juna 1943. godine, u Beograd je prevedeno ukupno 30 zatočenika, uglavnom, dečaka i starijih muškaraca iz Bosanske Krajine i okoline Gračanice u Bosni. Iz Sarajeva, 5. juna 1943, u logor je dovedena grupa od 108 Srba iz okoline Pljevalja, među kojima je bilo i više trudnica i žena sa malom decom. Već sutradan, njih 107 (jedan je verovatno umro u logoru), prebačeno je, preko Komesarijata, u Beograd i upućeno u karantin na Karaburmi. Iz logora je, 7. i 8. juna 1943. godine, preko Komesarijata, pušteno još 13 zatočenika, dovedenih u grupama iz Travnika i Zenice. Tokom leta 1943, pušteno je samo nekoliko zatočenika. Preko Komesarijata, 5. ili 6. oktobra 1943, u Beograd je prebačeno iz logora oko 290 srpskih zatočenika sa Kosova, Metohije, iz Like i drugih krajeva, koji su bili internirani u Padovi, a, 21. septembra 1943, prebačeni u logor na Sajmištu. Među njima, bilo je više zarobljenih partizana i drugih pripadnika NOP-a. Od oktobra 1943. do aprila 1944. godine, nije bilo novih puštanja zatočenika (osim jedne zatočenice), preko Komesarijata, iako se za puštanje nekih većih grupa kod nemačkih vlasti zalagao i komesar Toma Maksimović.

Prema našim istraživanjima, od početka 1943. godine, preko Komesarijata za izbeglice, iz logora na Sajmištu, prebačeno je u Beograd i pušteno 929 zatočenika. Prema podacima Centralnog lazareta za izbegličku decu kroz karantinsku stanicu na Karaburmi, jedinu u Beogradu, tokom 1943. godine, prošlo je ukupno 432 zatočenika, puštenih iz logora na Sajmištu.

Pojedinačno i u manjim grupama, zatočenici logora na Sajmištu puštani su i posle raznih intervencija. Najčešće, intervencije su išle preko predstavnika nemačke policije. Preko njih, za oslobađanje svojih pristalica, sa uspehom se zalagao pokret »Zbor« Dimitrija Ljotića. Kao sredstvo za oslobađanje pojedinih zatočenika, korišćen je i novac. Od početka 1943. godine do proleća 1944, posle intervencija, prema našem istraživanju, iz logora je pušteno ukupno 45 zatočenika (među njima i dve žene), sa teritorije okupirane Srbije. Ponekad, intervencije za puštanje nisu uspevale, iako bi se založio i sam komandant logora Beker. Njegova intervencija za puštanje iz logora Natalije Marković, pomoćne kuvarice u logoru (dovedene u grupi iz Skadra, 22. novembra 1943), odbijena je u beogradskom Gestapou 1. maja 1944. godine.

Iz logora na Beogradskom sajmištu, puštani su i zatočenici dovedeni sa teritorije NDH, neki grupno, posle izvesnog vremena provedenog u logoru (verovatno kao taoci), neki kao radno nesposobni, dok su pojedini zatočenici puštani posle raznih intervencija. Sredinom maja 1943. godine, oko 200 stanovnika Novih Karlovaca odvedeno je u logor na Sajmištu. Posle pet nedelja za točenja, veća grupa stanovnika sela puštena je iz logora.530 Slično je bilo i posle blokade Vojke, početkom jula 1943. godine: deo zatočenika upućen je iz logora na Sajmištu na prisilni ili »slobodni rad«, a ostali su, posle četiri ili pet nedelja, pušteni iz logora. U drugoj polovini 1943. godine, iz logora je pušteno nekoliko starijih zatočenika iz Srema i drugih delova NDH. Ukupno 33 zatočenika, komanda logora na Sajmištu predala je hrvatskoj policiji u Zemunu, neke kao radno nesposobne radi puštanja, a neke, izgleda, zbog istrage nad njima. Na intervenciju ili posle molbe, iz logora je pušteno ukupno šestoro zatočenika sa teritorije NDH, od toga jedan na sopstve-nu molbu Komandi logora.

Krajem 1943. godine, zbog pegavog tifusa u logoru uveden je karantin koji je, sa kraćim prekidima, trajao do maja 1944. godine. Gotovo svaka komunikacija sa spoljnim svetom prekinuta je, tako da, osim nekoliko manjih grupa, u logor nisu dovođeni novi zatočenici, a, do sredine marta 1944, prekinuto je i odvođenje zatočenika (izuzetak je grupa Jevreja, odvedena, 20. januara 1944, na streljanje u Jajince). U drugoj polovini marta 1944, počelo je upućivanje novih grupa zatočenika iz logora: 16. marta, u logor na Banjici, odvedene su 4 zatočenice određene za upućivanje u KL Aušvic; a, 22. i 31. marta, u isti logor, odvedeno je 12 Grka radi upućivanja na rad. Posle odvođenja u logor na Banjici i upućivanja na »slobodni rad«, kao i posle puštanja radno nesposobnih, do 27. marta 1944. godine, broj zatočenica u ženskom paviljonu smanjen je sa oko 700, koliko ih je bilo u novembru 1943, na 201. Novih odvođenja zatočenika, izgleda, nije bilo sve do savezničkog bombardovanja, 17. aprila 1944. godine, koje je znatno dezorganizovalo funkcioniranje logora.

Odmah posle bombardovanja, istog dana, deo zatočenika prebačen je u logor na Banjici. Nekoliko dana kasnije, 24. aprila 1944, u ovaj logor, prebačeno je 25 zatočenika radi upućivanja na »slobodni rad«, od kojih je jedan, kasnije, predat Komesarijatu za izbeglice.

Krajem aprila, već se znalo da će logor, uskoro, biti predat na upravu NDH, tako da je počelo ubrzano odvođenje zatočenika.

Radno sposobni zatočenici sa teritorije NDH, upućivani su na »slobodni rad« u Rajh. U manjim i većim grupama, do kraja aprila i tokom većeg dela maja 1944, iz logora su puštani iscrpljeni i bolesni zatočenici sa područja NDH. Nekima od njih, pri tome, pomogli su personalci iz kartoteke, koji su tada i sami puštani iz logora (ako su domicilni u NDH).

Zatočenici sa teritorije okupirane Srbije, u nekoliko grupa, prebačeni su u logor na Banjici. U ovaj logor, odvođeni su i zatočeni Albanci, Grci i preostali Jevreji. Svi oni, osim Jevreja, bili su određeni za upućivanje na rad. Izuzetno, trojica zatočenika određena su za puštanje. U logor na Banjici, od 3. do 6. maja, kao i 20. i 26. Ina ja 1944. godine, prebačeno je ukupno 334 Srba, 156 Albanaca, nekoliko desetina Grka i 6 Jevrejki.539 U poslednjoj grupi zatočenika, prebačenoj, 26. maja 1944, u logor na Banjici bili su i per-sonalci sa teritorije okupirane Srbije, a sa njima i šef logorske policije B. Veličković, sa grupom batinaša.

Komandant Prihvatnog logora Zemun, SS-poručnik Beker, najkasnije do 19. maja 1944, prešao je u Prihvatni logor Dedinje (logor na Banjici), i preuzeo komandu od dotadašnjeg komandanta logora SS-podoficira Vintera (Winter). Sa njim su došli Zulcer i Kisić koji su, u logoru na Banjici, nastavili, svoju službu.

Posle preuzimanja logora na,Sajmištu od strane policijskih organa NDH, 17. maja 1944. godine, logor je, uglavnom, nastavio da služi nemačkim potrebama. Kao i do tada, u logor su dovođeni nemački zatočenici, koji su upućivani iz logora tamo, gde su nemački organi smatrali za potrebno. Iz dotadašnje, nemačke, Komande logora ostao je SS-podoficir J. Halter koji je, na osnovu mišljenja lekarske komisije, učestvovao u formiranju transporta iz logora, kao i u puštanju radno nesposobnih zatočenika. Krajem maja 1944, posle desetak dana zatočenja, u Prištinu je upućena grupa od oko 80 kosmetskih Srba, dovedenih iz Tirane. Krajem maja i početkom juna 1944, radi upućivanja na rad u Rajh, u Zagreb su transportovane dve grupe sa oko 150 i 200 zatočenika. Nekoliko grupa zatočenica, preko logora u Tenji i u Zagrebu, krajem maja i početkom juna 1944. godine, upućeno je na rad u Rajh. Od vlasti NDH, one su u Zagrebu do-bijale iseljeničke pasoše (»izseljeničke putnice«), a zatim su preko Beča, raspoređivane u radne logore u Austriji i u Nemačkoj. Sredinom juna 1944, u Koncentracioni logor Bergen-Belzen, upućeno je oko 500 Jevreja, dovedenih iz Prištine 18. maja 1944. godine. Od novopridošlih zatočenika, većinom zarobljenih partizana, u logoru na Sajmištu formirana su dva transporta. Ovim transportima, 21. juna i sredinom jula 1944. godine, u logor u Vinkovcima i u logor na Kanalu u Zagrebu, upućeni su gotovo svi preostali zatočenici logora na Sajmištu, koji su iz ovih logora, ubrzo, bili upućeni na rad u Rajh. Tokom juna 1944, iz logora na Sajmištu, puštena je nekolicina radno nesposobnih zatočenika.

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License